Kamus
setiap pagi= unggal énjing
setiap hari= unggal dinten / unggal poé
Wilujeng wengi sadayana. : selamat malam semuanya.
Tatih = Berdiri
Taun = Tahun
Téang = Cari
Tebih = Jauh
Tegal = Lapang
Téké = Jitak
Tembang = Lagu
Tembong = Kelihatan
Tempo = Lihat
Tengen = Kanan
Tengtrem = Damai
Ténjo = Lihat
Tepang = Jumpa
Tepung = Jumpa
Terang = Tau
Teras = Kemudian
Téré = Tiri
Tétéh = Kakak perempuan
tersandung = titajong,
terpeleset = tisolédat,
tersungkur = tikusruk,
luka = raheut
Jadi = Janten
Jahil = Jail
Jahit = Kaput
Menjahit = Ngaput
Jalan kaki = Papah, Leumpang
Jam berapa = Tabuh sabaraha
Janda = Randa
Janji = Jangji
Jari = Ramo
Jari Telunjuk = Curuk
Jauh = Tebih
Jelas = Eces
Jelek = Awon, Butut
Jendela = Jandela
Jengkel = Keuheul
Jepit = Capit
Jidat = Tarang, Taar
Jijik = Geuleuh
Jilat = Letak, Lamot
Jitak = Teke
Jurang = Gawir
jaba = selain, luar
jaga = suat saat nanti
jagjag = sehat, kuat
jagjag waringkas = sehat wal afiat
jago = jantan
jagrag = sudah disediakan
jajap = mengantar
jajar = berbaris
jalir = ingkar
jalma = orang
jalu = jantan
jamedud = merengut, muka masam
janari = waktu antara tengah malam dan subuh
jangjang = sayap
jangkorang = tubuh tinggi dan tidak seimbang dengan besarnya
jangkung = tinggi
japati = merpati
jaram = kuman
jarambah = senang main jauh (anak)
jarempe = pada diam
jentre = jelas, terang
jero =dalam
jeujeur = alat mancing ikan
jeungkal = jengkal tangan
jidar = mistar, penggaris
jig = menyuruh pergi
jiga = mirip, hampir sama
jiwir = jewer
jorang = ngeres,
jubleg = lesung, tempat menumbuk
jugjug = akan mendatangi, menuju
jukut = rumput
jumaah = jumat
jumpalik = jatuh terguling
jung = menyuruh pergi/berdiri
jungjunan = kekasih
jungkel = roboh, terjungkal
junun = bersungguh-sungguh dalam bekerja
jurig = hantu
juru = pojok, sudut, tukang
Lada = Pedas
Lain = Bukan
Lajeng = Kemudian / Selanjutnya
Lalaki = Laki-laki
Laleur = Lalat
Lali = Lupa
Lambey = Bibir
Lami = Lama
Lamot = Jilat
Lamun = Jika
Lanceuk = Kakak
Lancingan = Celana
Landong = Obat
Lauk = Ikan
Laun = Lambat
Lawas = Lama
Lawon = Kain
Seubeuh = Kenyang
Seueur = Banyak
Seukeut = Tajam
Seuneu = Api
Seungit = Wangi / Harum
Seupah = Sepah
Seupan = Kukus
Seureud = Sengat
Seureuh = Sirih
seuri = Senyum / Tertawa
Seuseup = Hisap
buat, untuk = eukeur, kanggo
(halus)
untuk = keur, kanggo(halus)
untuk siapa = kanggo saha(halus)
Jalma tukang nyunatan téh baheula mah disebutna béngkong.
anggo = pakai
nganggo = memakai
dianggo = dipakai
kaanggo = terpakai, bermanfaat
anggoan = pakaian
Paribahasa :
1. Adam lali tapel. (Poho ka baraya jeung lemah cai).
2. Adat kakurung ku iga. (Tabéat nu geus hésé dirobahna).
3. Adéan ku kuda beureum. (Ginding ku barang batur atawa barang meunang
nginjeum).
4. Agul ku payung butut. (Jalma taya kaboga, tapi mindeng nyaritakeun yén
manéhna turunan ménak baheulana).
5. Alak-alak cumampaka. (Niru-niru atawa mapadani saluhureun boh dina
kalungguhan, kakayaan, atawa atikanana).
6. Ambek sadu santa budi. (Soléh hate lemes budi).
7. Anjing ngagogogan kalong. (Mikahayang hiji hal nu pamohalan).
8. Anjing nyampeurkeun paneunggeul. (Nyampeurkeun nu rék nganyenyeri).
9. Anu burung diangklungan, anu gélo didogdogan, anu édan dikendangan.
(Anu gedebul dihaminan supaya tambah maceuh).
10. Ari diarah supana kudu dijaga catangna. (Ari aya barang nu diala hasilna
kudu daék ngurusna).
11. Ari umur tunggang gunung, angen-angen pecat sawed. (Ari umur geus kolot
ari kahayang cara nu ngora).
12. Asa aing uyah kidul. (Asa jadi pangpunjulna).
13. Asa kabur pangacian. (Kacida reuwasna nepi ka teu puguh cabak).
14. Asa ditonjok congcot. (Meunang kabungah anu gedé nu teu disangka-sangka).
15. Asa nanggeuy endog beubeureumna. (Kacida nyaahna).
16. Asa potong leungeun katuhu. (Leungiteun jelema anu pohara hade gawéna).
17. Ati putih badan bodas. (Beresih hate, teu aya pikiran goréng).
18. Ati mungkir beungeut nyanghareup. (Kasatiaan nu teu terus jeung haté).
19. Aya jalan komo meuntas. (Manggihan jalan atawa cara pikeun gancanggancang
ngalaksanakeun pamaksudan).
20. Ayakan mah tara meunang kancra. (Usaha nu modalna leutik hasilna ge moal
gedé).
21. Balung kulit kotok meuting. (Henteu beresih pisan haténa, masih ngunekngunek).
22. Banda tatalang raga. (Kakayaan mah gunana pikeun ngabagjakeun awak).
23. Banda sasampiran nyawa gagaduhan. (Boh banda, boh nyawa, Pangéran nu
kagungan).
24. Batok bulu eusi madu. (Goreng rupana atawa tagogna, tapi pinter jeung hade
kalakuanna).
25. Bébék ngoyor di sagara, rék nginum néangan cai. (Lubak-libuk harta tapi teu
bisa make sabab lain hakna).
26. Bengkung ngariung, béngkok ngaronyok. (Kajeun hirup ripuh, asal tetep teu
pajauh jeung anak incu).
27. Bentik curuk balas nunjuk, capetang balas miwarang. (Ngan bisa maréntah
atawa nitah wungkul).
28. Bilatung ninggang dagé. (Jalma nu teu jujur kabeneran meunang kalungguhan
atawa kasempetan nu bisa ngaluluskeun kateujujurannana).
29. Bobot pangayon timbang taraju. (Timbangan atawa kaadilan).
30. Bonténg ngalawan kadu. (Nu lemah ngalawan nu kuat).
31. Bubu ngawarégan cocok. (Méré naséhat atawa nyieun aturan anu nguntungkeun
manéhna).
32. Caang bulan dadamaran. (Migawé hal anu teu diperlukeun deui).
33. Cai asa tuak bari, kéjo asa catang bobo. (Sagala teu ngeunah lantaran keur
susah atawa keur gering).
34. Cai di hilir mah kumaha ti girangna. (Rahayat sok nyonto kalakuan pamingpinna).
35. Cécéndét mandé kiara. (Jelema leutik hayang mapandean jelema beunghar
atawa nu gedé pangaruhna).
36. Cicing dina sihung maung. (Hirup atawa kumawula ka gegedén).
37. Cikaracak ninggang batu, laun-laun jadi legok. (Upama dileukeunan tur
junun, sagala rupa nu hésé ogé bakal tinekanan).
38. Cul dogdog tinggal igel. (Ninggalkeun pagawéan nu geus puguh hasilna ku
sabab kabita ku pagawéan séjén nu pihasileunnana tacan jelas).
39. Daék macok embung dipacok. (Hayangna barang pénta ka batur, tapi embung
méré ka batur).
40. Daluang katinggang mangsi. (Susuganan kanasiban aya jodo).
41. Dibéré sabuku ménta sajeungkal, dibéré sajeungkal ménta sadeupa. (Ku
sabab dibéré hate jadi loba paménta).
42. Dijieun hulu teu nyanggut, dijieun buntut teu ngépot. (Teu beunang
dijeujeuhkeun, teu beunang diandeulkeun).
43. Dikungkung teu diawur, dicangcang teu diparaban. (Pamajikan nu teu diurus
ku salakina, ditalak henteu, dinapakahan henteu).
44. Dipiamis buah gintung. (Disangka hadé haté ari kanyataan sabalikna).
45. Dogong-dogong tulak cau, geus gedé dituar batur. (Ngamumulé lanjang
pipamajikaneun, ari geus meujeuhna dikawin ku batur).
46. Élmu ajug. (Bisa mapatahan ka batur, tapi manéhna teu ngajalankeun).
47. Élmu angklung. (Jolédar ka kolot).
48. Endog sapatarangan tara megar kabéh. (Di antara dulur saindung sabapa sok
aya baé nu goreng milikna).
49. Endog sa sayang, peupeus hiji peupeus kabeh. (Mun aya saurang dulur nu
ngalakukeun codéka, dulur nu sejenna sok kababawa).
50. Galagah kacaahan. (Ngalajur napsu lantaran ka baud ku batur).
51. Gedé cahak manan cohok. (Leuwih gedé pangaluaran tibatan pangasilan).
52. Giri lungsi tanpa hingan atawa Giri lungsi tanpaingan. (Ulah ngahina sanajan
ka nu leutik).
53. Gindi pikir belang bayah. (Goréng hate, resep nyilakakeun batur).
54. Goong nabeuh manéh. (Muji atawa ngagulkeun diri sorangan).
55. Gunung luhur beunang diukur, laut jero beunang dijugjugan, tapi hate jelema
najan déét teu kakobét. (Nganyahokeun kahayang atawa eusi haté jelema
kacida héséna).
56. Halodo sataun lantis ku hujan sakali. (Kahadéan nu sakitu lilana leungit ku
kagoréngan sakali).
57. Hambur bacot murah congcot. (Mindeng nyarékan tapi berehan).
58. Hantang-hantung hantigong hantriwéli. (Hadé rupa hade tagog, tapi taya
araheunana).
59. Hapa-hapa gé ranggeuyan. (Sanajan teu boga harta banda ogé leuheung
kénéh sabab boga salaki).
60. Hérang caina beunang laukna. (Hasil maksud kalawan teu ngaganggu batur).
61. Hulu gundul dihihidan. (Nu keur untung meunang untung deui).
62. Hurung nangtung siang leumpang. (Hirup méwah, némbongkeun kabeungharan
dina tingkah laku sapopoé).
65. Jagangna ka urang, ari jagungna ka batur. (Urang nu hésé capéna, ari hasilna
beunang ku batur).
66. Jati kasilih ku junti. (Ménak kaéléhkeun ku rahayat biasa).
67. Jogjog neureuy buah loa. (Mikahayang hiji hal anu teu ngimbangan kaayaan
dirina).
68. Jojodog unggah ka salu. (Urut badéga jadi patih atawa jadi juragan).
69. Ka cai jadi saleuwi ka darat jadi salebak. ( Layeut, sauyunan).
70. Ka luhur henteu sirungan, ka handap henteu akaran. (Teu jamuga, teu jujur
dina pagawéanana).
71. Ka luhur sieun gugur, ka handap sieun cacing. (Taya kawani).
72. Kabeureuyan mah tara ku tulang munding tapi ku cucuk peda. (Nu
ngalantarankeun cilaka teh biasana pasualan-pasualan leutik atawa sapélé).
73. Kacang poho ka lanjaran. (Poho ka asal wiwitan).
74. Kaciwit kulit kabawa daging. (Kabawa goréng ku kalakuan baraya anu salah).
75. Kajeun kendor asal ngagémbol ti batan gancang pincang. (Kajeun laun asal
salamet sangkan hasilna nyugemakeun).
76. Kajeun pait heula amis tungtung, manan amis heula pait tungtung. (Leuwih
hadé dicaritakeun heula banggana tibatan dibibitaan heula ku piuntungeunana
bisi ahirna kaduhung).
77. Kajeun panas tonggong asal tiis beuteung. (Kajeun capé digawé asal bisa
dahar kalawan cukup).
78. Kalapa bijil ti cungap. (Nyaritakeun rasih sorangan).
79. Kandel kulit beungeut. (Teu boga kaéra).
80. Kawas anjing tutung buntut. (Berebet ka ditu, berebet ka dieu, kawas anu
samar rasa).
81. Kawas awi sumaér di pasir. (Teu boga pamadegan, gampang kapangaruhan).
82. Kawas cai dina daun bolang. (Pangajaran atawa nasehat nu teu aya
nyangsangna).
83. Kawas cai dina daun taleus. (Naséhat atawa papatah nu teu nerap, teu boga
pamadegan).
84. Kawas gula jeung peueut. (Kacida layeutna).
85. Kawas hayam keur endogan. (Teu daék cicing lantaran hate kaweur atawa
geus teu sabar ngadagoan nu diarep-arep).
86. Kawas kacang ninggang kajang. (Nyarita kalayan norostos, capétang).
87. Kawas kapuk katebak angin. (Paburencay lantaran aya bahaya).
88. Kawas kuda leupas ti gedogan. (Ngumbar kahayang lantaran geus euweuh nu
ngahalang-halang).
89. Kawas pantun teu jeung kacapi. (Bisa mapatahan tapi teu bari jeung nyontoan).
90. Kawas ucing jeung anjing. (Babari atawa mindeng pasea).
91. Keur meujeuhna héjo lémbok, rambai carita. (Keur meujeuhna lubak-libuk
taya kakurang).
92. Kotok bongkok kumorolong, kacingcalang kumarantang. (Pipilueun nyarita).
93. Kudu ngukur kana kujur, nimbang kana awak. (Sagala rupa tingkah laku kudu
luyu jeung kaayaan diri sorangan).
94. Landung kandungan laér aisan. (Gede timbangan).
95. Lauk buruk milu mijah, piritan milu endogan. (Pipilueun nyarita atawa
ilubiung kana sarupaning urusan, padahal lain ahlina).
96. Legok tapak genténg kadék. (Loba luang jeung pangalaman).
97. Leuleus jeujeur liat tali. (Gedé timbangan, sabar darana).
98. Leuleus kéjo poéna. (Mimitina bengis, tapi beuki lila beuki bageur).
99. Leutik-leutik ngagalatik. (Leutik waruga, tapi wanian atawa loba kabisa).
100. Lieuk euweuh ragap taya. (Teu boga naon-naon, malarat).
101. Lodong kosong ngagelentrung. (Jelema bodo nu loba omong).
102. Luhur kuta gedé dunya. (Beunghar sarta gedé pangaruh).
103. Lungguh tutut bodo kéong, sawah sakotak kaider kabéh. (Lungguh atawa
cicing di.hareupeun jalma réa, tapi mun teu aya sasaha loba tingkahna)
104. Malémpéng pakel ku munding. (Ngalampakeun perkara nu moal pihasileun).
105. Malik ka temen. (Nu asalna babanyolan, tuluy jadi nyaan).
106. Malikkeun pangali. (Nempuhkeun kawajiban nu disérénkeun ka nu nyérénkeun
eta kawajiban ka manéhna).
107. Mampéngkeun kuya ka leuwi. (Nempatkeun jelema ka tempat anu dipikahayangna).
108. Mangkok emas eusi madu. (Jelema nu alus basa tur lampahna ogé hade).
109. Manuk ngapung ku jangjangna, jalma hirup ku akalna. (Unggal mahluk
Alloh dipaparin rupa-rupa alat pikeun nyiar kahirupanna).
110. Mapay ka puhu leungeun. (Kasalahan hiji budak/turunan sok mamawa
goréng ka kolotna).
111. Mapatahan ngojay ka meri. (Mapatahan jelema nu leuwih loba kanyaho
jeung pangalamanana).
112. Marebutkeun balung tanpa eusi. (Madukeun perkara nu teu aya hasilna).
113. Matih tuman batan tumbal. (Leuwih gedé hasilna ku sabab latihan ti batan
ku tumbal atawa ku jumpa-jampé).
114. Maut ka puhu. (Masalah budak mamawa ka kolot).
115. Maut nyéré ka congona. (Ripuh ka kolotnakeun).
116. Mébér-mébér totopang heureut. (Ngajeujeuhkeun rejeki saeutik supaya
mahi).
117. Meungpeun carang ku ayakan. (Api-api teu nyaho).
118. Mihapé hayam ka heulang. (Nitipkeun barang atawa amanat ka jelema nu
teu beunang dipercaya).
119. Mindingan beungeut ku saweuy. (Api-api teu nyaho kasalahan bawahan ku
sabab teu mampuh nindakna).
120. Moal aya haseup mun euweuh seuneu. (Moal aya masalah mun teu aya
sababna).
121. Mobok manggih gorowong. (Kabeneran aya jalan pikeun ngahasilkeun
usaha nu keur dipaju).
122. Monyét dibéré seséngkéd. (Dibéré jalan sangkan babari ngalakukeun
kajahatan).
123. Monyét kapalingan jagong. (Nu maling kapalingan, nu nipu katipu).
124. Monyét ngagugulung kalapa. (Nyaho luarna wungkul, teu apal saeutik-eutik
acan masalah nu sabenerna).
125. Mopo méméh nanggung. (Ngarasa teu sanggup ngalakukeun hiji pagawéan
saméméh éta pagawéan dicoba).
126. Moro julang ngaleupaskeun peusing. (Ngalésotkeun barang nu geus
kapimilik lantaran kabita ku nu leuwih gedé, padahal can tangtu hasilna).
127. Moro taya tingal kaya. (Pakaya nu geus aya ditinggalkeun lantaran hayang
meunang nu leuwih loba, tapi nyatana malah jadi leuwih walurat ti
saméméhna).
128. Mulih ka jati mulang ka asal. (Asal ti Alloh balik deui ka Alloh, maot).
129. Mun kiruh ti girang komo ka hilirna. (Upama pamingpin lampahna kurang
hade, komo deui nu dipingpinna).
130. Mun teu ngakal moal ngakeul, mun teu ngarah moal ngarih, mun teu
ngoprék moal nyapék. (Mun teu usaha moal boga rejeki).
131. Muncang labuh ka puhu, kebo mulih pakandangan. (Balik ti pangumbaraan
ka tempat asal kalahiran).
132. Murag bulu bitis. (Teu resep cicing di imah, resep udar-ador baé).
133. Nangkeup mawa eunyeuh. (Mawa cilaka ka nu dipentaan tulung).
134. Nangtung di kariungan, ngadeg di karageman. (Musawarah).
135. Nepak cai malar cérét. (Api-api nanya sugan jeung sugan bisa nyaho
pasualan nu sabenerna).
136. Népakeun jurig pateuh. (Méré susah atawa mindahkuen kasusah ka batur).
137. Nénéh bonténg. (Ngogo ka budak, tapi mun ambek gampang neunggeul).
138. Nété porot, ngeumbing lésot. (Sagala ihtiar teu hasil).
139. Nété semplék nincak semplak. (Kitu salah kieu salah).
140. Nété tarajé nincak hambalan. (Pikeun ngahontal cita-cita kudu satahapsatahap).
141. Neukteuk bari anggeus, rokrok pondokeun, peunggas harupateun. (Heuras
haténa, teu sabar dina nyanghareupan sagala rupa kasusah jeung bari
luluasaan).
142. Neukteuk curuk dina pingping. (Nyilakakeun atawa ngahukum baraya atawa batur sagolongan).
143. Neukteuk méré anggeus. (Mutuskeun hubungan babarayaan).
144. Ngabéjaan bulu tuur. (Ngabéjaan perkara nu geus dikanyahokeun ku nu
dibéjaanana).
145. Ngaborétékeun liang tai di pasar. (Nyebarkeun rusiah sorangan nu matak
aéb).
146. Ngadagoan belut sisitan, oray jangjangan. (Ngaharepkeun hiji hal nu
mustahil kajadian).
147. Ngadagoan uncal mapal. (Ngadagoan rejeki bari teu jeung ihtiar).
148. Ngadaweung ngabangbang areuy. (Ngarasa waas pacampur sedih, panineungan
ka jaman nu geus kasorang).
149. Ngadék sacékna, nilas saplasna. (Ngomong satabarasna, teu diréka-réka).
150. Ngadu angklung. (Parebut omong, hayang paunggul-unggul).
151. Ngadu-ngadu raja wisuna. (Ngahudang amarah dua jelema sina parasea).
152. Ngagedag bari mulungan. (Ngajak nyarita ka batur sangkan beunang
rusiahna; nanyakeun hiji pasualan nu manéhna sorangan teu nyaho pasualan
nu sabenerna).
153. Ngajul béntang ku asiwung. ( Hal anu pamohalan bisa kalaksana).
154. Ngalétak ciduh. (Ngabatalkeun omongan nu geus dilisankeun).
155. Ngaliarkeun taleus ateul. (Nyebarkeun kagorengan batur).
156. Ngawur ka sintu nyieuhkeun hayam. (Ka batur mah béréhan, tapi ka dulur
sorangang kacida koretna).
157. Ngawurkeun wijen kana keusik. (Pagawéan nu mubadir).
158. Ngeplék jawér ngandar jangjang, miyuni hayam kabiri. (Babari éléhan).
159. Ngeupeul ngahuapan manéh. (Nyieun aturan anu nguntungkeun sorangan).
160. Ngimpi gé dianggir mandi. (Kacida teu panujuna).
161. Ngingu kuda kuru, ari geus lintuh nyépak. (Miara atawa ngaméménan jalma
walurat ari geus senang jadi cucungah).
162. Ngijing sila béngkok sembah. (Teu satia ka salaki atawa ka dunungan).
163. Ngudag-ngudag kalangkang heulang. (Ngaharep perkara nu samar bisa
kalaksanakeun).
164. Ngukur baju sasereg awak. (Hirup nyorangan teu daék pacorok jeung batur).
165. Ngusik-ngusik ula mandi, ngahudangkeun macan turu. (Ngagugat perkara
nu geus liwat nu bisa nimbulkeun pacogrégan).
166. Ninggalkeun hayam dudutaneun. (Ninggalkeun pagawéan nu can anggeus).
167. Nini-nini leungit sapeuting, tai maung huisan. (Dituduh pédah aya patalina
jeung kajadian nu jadi perkara).
168. Nu asih dipulang sengit, nu nyaah dipulang moha. (Ngalakukan kajahatan
ka jalma nu geus méré kahadéan).
169. Nu borok dirorojok nu titeuleum disimbeuhan. (Nu keur susah dipupuas,
atawa ditambahan kasusahanana).
170. Nu geulis jadi werejit nu lenjang jadi jadi baruang. (Nu geulis bisa jadi
ngabahlakeun ka lalaki atawa ka salaki).
171. Nu tani kari daki, nu dagang kari hutang. (Usaha nu kari ripuhna teu mawa
hasil).
172. Nulungan anjing kadempét. (Nu asih dipulang sengit).
173. Nyaeuran gunung ku taneuh. (Nambahan kauntungan atawa kakayaan nu
geus beunghar).
174. Nyair hurang meunang kancra. (Meunang untung tina usaha nu modalna
saeutik).
175. Nyaliksik ka buuk leutik. (Barang pénta atawa ngarah kauntungan ti nu
leutik).
176. Nyalindung ka gelung. (Hirup ngandelkeun banda atawa pangala pamajikan).
177. Nyanggakeun beuheung teukteukkeun, suku génténg bélokeun. (Masrahkeun
diri lantaran rumasa salah).
178. Nyecepo ka nu rarémpo. (Ngarendahkeun jalma teu boga).
179. Nyeungeut damar di suhunan. (Némbongkeun kabeungharan ku méré ka
deungeun-deungeun ngarah pamuji, ari ka kulawarga sorangan korét).
180. Nyeungseurikeun upih ragrag. (Nyeungseurikeun hiji kaayaan nu eta
kaayaan téh bakal karandapan ku manéhna).
181. Nyiar teri meunang japuh. (Meunang untung leuwih gedé tibatan nu
diharepkeun).
182. Nyiduh ka langit. (Mapatahan ka saluhureun).
183. Nyieun pucuk ti girang. (Nyieun jalan pipaséaeun).
184. Nyiuk cai ku ayakan. (Pagawéan nu mubadir, moal ngahasilkeun naonnaon).
185. Nyium bari ngégél. (Muji bari ngarah paméré).
186. Paanteur-anteur julang. (Nu tas nganteurkeun dianteurkeun deui ku nu
dianteurkeunnana).
187. Pacikrak ngalawan merak. (Nu lemah ngalawan nu leuwih kuat).
188. Pagirang-girang tampian. (Pada hayang punjul ti batur, teu daék silih
tulungan).
189. Papadon los ka kolong. (Nu jangji tara jadi).
190. Pasrah arit. (Pasrah nu teu dibarengan ku hate).
191. Pelengkung bekas nyalaban. (Mimitina mah hade kalakuanna téh, tapi
katerusnakeun kalah goréng).
192. Piit ngeundeuk-ngeundeuk pasir. (Mikahayang hiji hal nu teu loyog jeung
kaayaan dirina).
193. Pipilih nyiar nu leuwih, kocéplak meunang nu pécak. (Hayang meunang nu
leuwih alus, kalah meunang nu goréng).
194. Pindah cai pindah tampian. (Ngaluyukeun diri kana adat jeung kabiasaan di
pangumbaraan).
195. Pupulur méméh mantun. (Ménta buruhan méméh prak digawé).
196. Pur kuntul kari tunggul, lar gagak kari tunggak. (Dituding boga dosa
lantaran aya di tempat kajadian hiji kajahatan).
197. Rumbah caringin di buruan. (Geus moal aya nu ngingetan sabab geus teu
boga kolot atawa saluhureun).
198. Rup ku padung rap ku lemah, kaurugan taneuh beureum. (Inget saumurumur).
199. Sabobot sapihanéan, sabata sarimbagan. (Hirup akur, runtut-raut; sakasukasakaduka).
200. Sagalak-galak macan tara ngahakan anakna. (Sabengisna indung bapa moal
téga ka anakna).
201. Sagara tanpa tepi. (Euweuh anggeusna atawa euweuh béakna).
202. Sagolék pangkék sacangreud pageuh. (Pageuh nyekel jangji, tara jalir).
203. Sahérang-hérang cai béas. (Saberesih-beresih hate jelema nu geus
dinyenyeri pasti saeutikna masih nyangkaruk katugenah/kanyeri).
204. Sakiriciking duit sakocoping bogo. (Sagala rupa perkana nu boga daya tarik
kana haté).
205. Sakuru-kuruna lembu, saréngéng-réngéngna banténg. (Sakumaha teu
bogana jalma nu asalna beunghar, moal miskin-miskin teuing).
206. Saluhurna punduk, moal ngaliwatan hulu. (Sakumaha pintérna murid
(waktu harita), moal leuwih pintér ti guruna).
207. Sangsara di geusan betah. (Teu boga nanaon pisan ku sabab geus embung
usaha nyiar kipayah).
208. Sapi anut ka banténg. (Awéwé ngawula/nurut ka salakina).
209. Sapu nyéré pegat simpay. (Paturay, papisah).
210. Sari gunung. (Ti kajauhan mah katinggali geulis, tapi ti kadeukeutan mah
katempo goréng patut).
211. Sato busana daging, jelema busana élmu. (Nu matak diajénan ti hiji jelema
nya éta élmuna, lain dagingna kawas ka sato).
212. Sawaja sabeusi. (Salaki jeung pamajikan sarua martabatna).
213. Seuneu hurung cai caah. ulah disorang. (Jelema nu keur ngambek ulah
diheureuyan).
214. Seuneu hurung di pancaran. (Jelema nu keur ngambek ditambahan
piambekeunana).
215. Sereg di panto logor di liang jarum. (Teu bisa gaul di kalangan jalma hade
lantaran loba dosa).
216. Sieun képlok jadi bahé. (Nu tadina sieun rugi saeutik, akhirna teu meunang
nanaon).
217. Sirung ngaluhuran tunggul. (Jelema nu élmuna ngungkulan guruna).
218. Situ kaliung ku taman. (Nu heubeul éta nu bakal kawentar, lain nu anyar
kénéh).
219. Sono bogoh geus kalakon, lara wirang geus kasorang. (Geus cukup
pangalaman ngarasakeun suka-duka).
220. Suku dijieun hulu, hulu dijieun suku. (Digawe nyiar kipayah kalawan
méakkeun tanaga jeung pikiran).
221. Suluh besem ogé ari diasur-asur mah hurung. (Sanajan jelema sabar ari
hantem diheureuyan atawa dipapanas mah pasti bakal hudang amarahna).
222. Tacan aya nu nganjang ka pagéto. (Teu aya jalma nu bakal nyaho naonnaon
nu bakal kajadian di ahir).
223. Tamiang meulit ka bitis. (Kalakuan nu malindes ka diri sorangan).
224. Tangkal kai teu kalis ku angin. (Unggal jelema kudu baé nyorang kasusah
atawa cocoba).
225. Téng manuk téng (maruténg) anak merak kukuncungan. (Ngala ka bapa).
226. Teu beunang dikoét ku nu kékéd. (Jelema korét, teu beunang dipéntaan
tulung).
227. Teu beunang ditiwu leuweung. (Teu beunang dipikasono).
228. Teu gugur teu angin. ( Teu puguh alesannana).
229. Teu jauh ti tihang juru, teu anggang ti tihang tengah. (Nya goréng rupana
ogé goréng kalakuanna).
230. Teu unggut kalinduan teu gedag kaanginan. ( Kuat pamadegan, teu keuna
ku gogoda, teu kapangaruhan ku batur).
231. Titip diri sangsang badan. (Mihapékeun manéh, kumawula sangkan aya nu
méré dahar jeung paké).
232. Tikoro andon péso. (Nyampeurkeun pibalaieun, nyampeurkeun jelema nu
keur ambek ka urang).233. Totopong heureut, dibébér-bébér tangtu soéh, (Rejeki saeutik, mun dipaksakeun nyumponan sagala kahayang tangtu nu aya ukur kasusah).
234. Tugur tundan, cuntang gantang. ( Ngajalankeun pagawéan pikeun nagara).
235. Tunggul dirarud, catang dirumpak. (Ngalajur napsu, sagala aturan
dirempak).
236. Tungkul ka jukut, tanggah ka sadapan. (Junun kana gawé, teu kabéngbat ku
perkara séjén).
237. Ucing nyanding paisan. (Jelema nu nyanghareupan gogoda biasana tara bisa
nahan napsuna).
238. Ulah cara kembang malati, kudu cara picung. (Ulah ngurangan kanyaah,
tapi beuki lila kudu beuki nyaah).
239. Ulah ieu aing uyah kidul. (Ulah asa jadi jelema pangpunjulna).
240. Uncal kaauban surak. (Ngadéngé béja tacan sidik diandel enya baé).
241. Uncal mah tara ridueun ku tandukna. (Jelema pinter mah moal ridu ku
kapinteran atawa élmu pangaweruhna).
242. Uteuk dina tarang batur katingali, gajah depa dina punduk teu kanyahoan.
(Kagoréngan batur sanajan leutik ogé apal, ari cacad sorangan masing gedé
ogé teu karasa).
243. Uyah tara téés ka luhur. (Sipat indung bapa sok nurun ka anakna).
244. Watang sinambungan. (Nu boga perkara batur, nu diajak cékcokna urang).
Takut : sieun
Berani : wani
Susah : sesah, hésé
Mudah : gampil, babari, gampang
Kotor : ledok
Kaya : beunghar
Cantik : geulis Ganteng : kasep
Ibu = Pun Biang, Indung
Ibu Jari = Jempol
Ijin = Widi ; Diijinkan = Diwidian
Ikan = Lauk
Ilmu = Elmu
Ingat = emut/inget
Ingin = Hoyong, Palay, Hayang
Ingkar Janji = Jangji Sulaya
Istri = Garwa,Pun Bojo, Pamajikan
Itik = Meri
Itu-itu juga = Eta-eta keneh
Iya = Muhun, Sumuhun
ikan = lauk
ikat pinggang = beubeur
ikatan = cangreud
ikut = ngilu
ikut = ngiring
ilmu = elmu
impi = impen
indah = endah
indah-indah = arendah
indahnya = endahna
ingat = emut
ingat = inget
ingat (jamak) = aremut
ingin = hoyong
ingkar = jalir
ingus = leho
ini = ieu
injak = tincak
intip = toong
isi = eusi
isinya = eusina
istri = bojo
istri = pamajikan
itik, bebek = meri
itu = eta
Habis = Seep, Beak ;
Hari = Dinten, Poe
Harimau = Maung
Hewan = sato
Hidung = Pangambung, Irung
Hijau = Hejo
Hisap = Seuseup
Hitam = Hideung
Hitam Legam = Hideung Lestreng
Huruf = Aksara
Hutan = Leuweung
Hutan Rimba = Leuweung Geledegan
hamil, = bunting reuneuh
hancur = ancur
hancur menyatu dengan air = leyur
hangat = haneut
hantu = jurig
hanya, = cuma ngan
hapal, = apal
harap = harep
harga = pangaos
harimau = maung
harta kekayaan = pakaya
harum = seungit
harus = kudu
harus, mesti = kedah
hasilnya = hasilna
hati = hate
hatinya = hatena
haus, dahaga = halabhab
haus, dahaga = hanaang
heboh, gempar, ramai = gujrud
hendak, mau, = akan arek
hidup = hirup
hidup = hurip
hilang = leungit
hinggap = eunteup
hitung = bilang
hitung = itung
hitung = wilang
huruf = hurup
Rupa-rupa harti Anak dina basa Sunda :
orok = anak jelema
bocokok = anak buhaya
begog = anak monyet
bedul = anak bagong
kuntit = anak belut
belo = anak kuda
bilatung = anak ucing
eneng = anak munding
cingok = anak bogo
pitik = anak meri
piyik = anak japati
nener = anak bandeng
menel = anak gajah
Arah Mata Angin di Basa Sunda :
utara = kaler
timur = wetan
selatan = kidul
barat = kulon
Beri = béré, bikeun, parin (halus)
pemberian = paméréan, pamasihan (halus)
Terima = tarima, tampi (halus)
semua = kabeh, sadayana (halus)
banyak = loba / rea / seueur
bahwa = yen
bahkan = malah / malahan
Elang = Heulang
Elus = Usap
Empat = Opat
Enam = Genep
ekor = buntut
embun = ibun
empuk = hipu
enak = ngeunah
enak, senang = genah
endap = tamper
enggan, segan = wegah
engkau = anjeun
eram, mengerami (telur) = sileungleum
erat = pageuh
esok = isuk
Gabung = Rampak
Gadis = Parawan
Garam = Uyah
Garuda = Dadali
Garuk = Garo
Gatal = Ateul
Geli = Getek
Gelitik = Eleketek
Gembira = Gumbira
Gemuk = Bayuhyuh
Gerah = Hareudang, Kareunang
Gergaji = Ragaji
Gerobak = Gorobak
Gigi = Waos, Huntu
Gila = Gelo, Teu Eucreug
Golok = Bedog
Gula = Gula
galah = gantar
gampang = babari, cetek
ganteng = kasep
ganti = gentos
garis = gurat
garuk = garo
gatal = ateul
gatal-gatal = merang
gebrak = gebrag
gegabah = lalawora
gegabah = gagabah
gelap = poek
geleng kepala = gideug
geli = getek
gembira = atoh
gembira bingah
gembira bungah
gempa bumi = lini
genangan air hujan = leuncang
gendang = kendang
gendong = gandong
genit = centil
genteng = kenteng
gerah = hareudang
gerbang, pintu = lawang
gerhana = samagaha
gerimis = girimis
gigi = huntu
gigi = waos
gigi taring = sihung
gigit = gegel, coco
gila = sedeng
golok = bedog
gosong = tutung
goyang (gigi) = ungger
goyang pinggul = geol
gunanya = gunana
gundah, gelisah (hati) = tagiwur
gundul bersih tidak kotor = lenang
gundul tak berambut = bolenang
Nama-nama waktu Basa Sunda :
Waktu : Waktos
Hari : Dinten / poe
enjing : pagi
enjing-enjing : pagi pagi
Isuk-isuk : pagi pagi
Isukan : Besok
Pageto : Lusa
Siang : Siang / Beurang
Sonten : Sore
wengi / peuting : Malam
Wilujeng : Selamat
Wilujeng enjing : Selamat Pagi
Wilujeng Siang : Selamat Siang
Wilujeng Sonten : Selamat Sore
Wilujeng Wengi : Selamat Malam
Dada = Dada, Payun
Dagu = Gado,
Dahaga = hanaang, halahab
Dahak = reuhak,
Dahi = Taar, Tarang
Dampak = pangaruh
Dan = jeung; (halus) sareng
Danau = Situ
Dangkal = deet
Dari = Ti
Dari Tadi = Titadi
Darimana = Kawit, Timanten
Daripada = tinimbang
Datang = Dongkap, Sumping, Mulang, Balik (bahasa kasar)
Daun-daunan = dangdaunan
Dekat = Caket, Deukeut
Delapan = Dalapan
Dengan = Sareng, Eujeung
Depan = Payun, Hareup
Desa = Lembur
Dia = Manehna
Diambil = dicandak
Diampuni = dihampura
Diantara = diantawis
Diantarkan = (halus) dijajapkeun
Dibagikan = dibagikeun
Dikesampingkan = Disingkahkeun
Dingin = Tiis (benda), Tiris (suhu)
Dibangun= diwangun
Dibawa = dibantun; dicandak
Diberhentikan = dieureunkeun
Dibilang = diitung
Diciptakan = diciptakeun
Dompet = Loket
Dua Puluh Lima = Salawe
Dulu = Heubeul ;
Dahulu = Baheula
Dunia = Dunya
cabai = cabe
cabut = betot
cacat = cacad
cair = leeh
cakep = kasep
canda = heureuy;
cangkul = pacul,
cantik = geulis;
capung = papatong
caranya = carana
cari = teang, cariin = teangan
catat = catet
catatan = catetan
cebok = ngisang, ombeh
cebong = buruy
cegat = cegat; halang,
cegukan = sisidueun
cekik = cekek
celaka = cilaka,
celana = calana; lancingan
celangak-celinguk = culang-cileung
celeng = bagong
celup = lelep,
cemara = camara
cemas = hariwang;
cempaka = campaka
cenderung = condong;
cengar-cengir = sura-seuri
cengkram = ranggeum
cepat = gancang; (halus) enggal
cepat-cepat = geuwat,
cepatlah = geuwat
cerah = caang
cerai = pisah;
cerdik = pinter;
cerewet = bawel
cerita = carita;
cermat = taliti
cermin = kaca; eunteung,
ceroboh = gagabah; lalawora
cerobong = liang haseup
Borok = borok; budug
Bosan = bosen,
Botak = dugul, buleneng
Bra = beha
buah-buahan = bubuahan
buahnya = buahna
buang = piceun, membuang miceun, ^
buang air kecil = kiih; (halus) kahampangan, (terbuang kapiceun, dibuang-buang = dipiceunan, dibuang = dipiceun, )
buas = buringhas; galak,
buat /untuk = eukeur; (halus) kanggo,
buatan = jieunan; (halus) damelan
buaya = buhaya
budek = torek
buih = budah;
bujang = bujang; jajaka,
bujuk = olo; ngolo,
bukan = lain; (halus) sanes
bukankah = lainna
bukit = pasir
bukunya = bukuna
bulan sabit = bulan sapasi
bulan (kalender) = (halus) sasih,
bulat = buleud; bunder,
bumbu = bungbu; samara,
bumi = bumi; dunya,
buncit = buncir; bucitreuk
bundar = buleud; bunder
bundaran = bunderan
bunga = kembang;
bungkam = balem; bekem,
bunting = reuneuh;
bunyi = soara; (halus) soanten, bunyi-bunyian#tatabuhan
bupati = dalem
buritan = bagian tukang perahu
buru berburu = buru; moro,
buruk = goreng ; (halus) awon
burung = manuk,
burung hantu = bueuk
Abai = Antep
Abadi = Langgeng
Abu Rokok = Calacah
Ada = Aya
Adalah = Nyaeta
Adik = Rai, Adi, Pun Adi
Air = Cai , Ci
Ajar = Wuruk, Atik ; Belajar = Diajar ; Ajaran = Wurukan, Atikan
Akan = Bade, Arek
Akan = Bakal
Alis = Halis
Anak = Budak, Murangkalih
Anak Adik = Suan
Anak Kakak = Alo
Anak Kecil = Budak Leutik, Murangkalih
Aneh = Aheng
Angsa = Soang
Anjing = Gogog
Apa = Naon
Api = Seuneu
Asam = Haseum, Asem (Benda)
Asin = Asin
Asin Sekali = Molelel
Atas = Luhur
Ayam = Hayam
Maaf = Hapunten, Hampura
Main = Ameng, Ulin
Makan = Tuang (untuk orang lain) , Neda (untuk diri sendiri), Dahar (bahasa kasar)
Malam = Wengi / Peuting
Malas = Hoream
Mancung = Bangir
Mandi = Ibak, Mandi
Manis = Amis
Masa = Maenya, Piraku
Masalah = Perkawis, Masalah
Masih ada = Aya Keneh
Mata = Soca, Panon
Mata Hari = Panon Poe
Mata kaki = Mumuncangan
Mau = Hoyong, Kersa
Melamun = Ngalamun
Melarang = Nyaram, Nyarek
Membangun = Ngawangun
Membuka Rahasiah = Ngabolekerkeun
Memutuskan = Mutuskeun
Menakut-nakuti = Nyingsieunan
Menang = Kenging, Meunang
Menantu = Minantu
Menanyakan = Naroskeun, Tumaros
Mencair = Le eh
Mengenai = Ngenaan
Mengenang = Mieling
Menggaruk = Gagaro, Ngagaro
Menggigil = Ngadegdeg, Ngahodhod
Menginap = Mondok
Mengingat = ngemut
Menjawab = Ngawaler
Menunggu = Ngantosan, Ngadagoan
Menyaksikan = Nyiksenan
Menyerupai = Mangrupakeun
Menyesal = Kaduhung
Merah = Beureum
Merasa = Rumaos, Ngarasa
Merasa = Rumaos, Ngarasa
Merayakan = Ngareah-reuah
Mereka = Maranehna
Merem = Peureum
Merinding = Muringkak
Merpati = Japati
Mertua = Mitoha
Merupakan = Mangrupa
Minum = Eueut, Nginum
Muda = Anom, Ngora
Mudah = Gampil, Babari, Enteng, Gampang
Mungkin = Panginten, Meureun
Kaget = Soak, Reuwas
Kain = Layon, Kaen
Kakak = Raka, Lanceuk, Pun Lanceuk
Kakak Ipar = Dahuan
Kakek = Aki
Kaki = Sampean, Suku
Kalah = Kawon, Eleh, Keok
Kalian = Aranjeun, Maraneh
Kambing = Embe
Kami/Kita = Urang
Kamu = Anjeun, Hidep, Maneh (bahasa kasar)
Kanan = Katuhu
Kandang = Kurung
Kapan = Iraha
Karet Penghapus = Panghapus
Kasian = Karunya, Deudeuh
Katak/Kodok = Bangkong
Kawin = Nikah
Kayak/Seperti = Siga
Kayaknya = Sigana
Kayu = Kai
Kebahagiaan = kabagjaan
Kecil = Alit, Leutik
Kecoa = Cucunguk
Kelakar = Ngabodor
Kelingking = Cingir
Keluarga = Kulawarga
Kemarin = Kamari
Kemarin Lusa = Mangkukna
Kemauan = Kahoyong, Kahayang
Kenyak = Wareg
Kepala = Mastaka, Hulu, Sirah
Keras = Teuas ; Mengeras = Ngabagel, Neuasan
Kerbau = Munding
Keringat = Kesang
Kerja = Damel, Gawe ; Pekerjaan = Padamelan, Pagawean
Kertas = Keretas
Kesana = Kaditu
Kesini = Kadieu
Ketek = Kelek, Ingkab
Ketel = Katel
Ketika/Saat = Basa, Waktos
Kira-kira = Kinten-kinten
Kiri = Kenca
Kolam Ikan = Balong
Kolam Lumpur = Leuwi
Kota = Dayeuh
Kota Pinggiran = Pasisian
Kucing = Ucing
Kuku = Kuku, Tanggay
Kumis = Kumis, Rumbah
Kuning = Koneng
Kunyit = Koneng
Kupu kupu = Kukupu
Kura-kura = Kuya
Kurang = Kirang
Kursi = Korsi
Kurus = Peot
Kutilang = Cangkurileung
Nama-nama binatang dalam bahasa sunda :
Ayam = hayam
Burung = manuk
Capung = papatong
Cicak = cakcak
Harimau = maung
Ikan = lauk
Itik/bebek = entog/meri
Kecoa = cucunguk
Kelelawar = lalay/kalong
Kerbau = munding
Kodok = bangkong
Kucing = ucing
Kupu-kupu = kukupu
Kura-kura = kuya
Lalat = laleur
Merpati = japati
Nyamuk = reungit
Sapi = sapi
Semut = sireum
Tupai = bajing
Tikus = beurit
Ular = oray
Ulat = hileud
Nama-nama Anggota badan dalam sunda:
Alis = halis
Bibir = biwir, lambey
Dagu = gado
Dahi = tarang
Dengkul = tuur
Gigi = waos, huntu (kasar)
Hidung = irung, pangambung
Jari = ramo
Kaki = suku, sampéan (halus)
Kepala = mastaka, sirah (kasar)
Leher = beuheung
Lidah = letah
Mata = soca, panon
Paha = pingping
Pantat = bujur , imbit (halus)
Pantat = imbit, bujur
Perut = patuangan , beuteung
Pinggul = cangkeng
Pipi = pipi , damis
Punggung = tonggong
Rambut = buuk
Tangan = leungeun , panangan (halus)
Telinga = cepil, ceuli (kasar)
Nama buah-buahan :
Belimbing = Balingbing
Bengkuang = bangkuang
Biji = siki
Durian = kadu
Jambu Biji = Jambu Batu
Kedongdong = kadongdong
Kelapa = kalapa
Kentang = kentang
Mangga = buah
Manggis = manggu
Mentimun = bonténg
Nanas = ganas
Pepaya = gedang
Pisang = cau
Pohon = tangkal
Rambutan = rambutan
Semangka = samangka
Singkong = Sampeu
Ubi = hui
Arti Kehed = Sialan
BABASAN DINA BASA SUNDA :
1. Abong biwir teu diwengku, létah teu tulangan. (Jelema anu ngomongna
sakarep sorangan).
2. Adep-adep. (Kumawula).
3. Agul ku payung butut. (Ngagulkeun luluhur/karuhun sorangan).
4. Ajak jawa. (Sarua jeung tawar gatra, nawaran tapi teu saenyana).
5. Akal koja. (Pinter dina kagorengan atawa kajahatan).
6. Aki aki tujuh mulud. (Lalaki nu geus kolot pisan).
7. Along-along bagja. (Teu tulus meunang bagja).
8. Ambek nyedek tanaga midek. (Kacida ambekna tapi teu boga daya pikeun
ngalawananana).
9. Ambekna sakulit bawang. (Babari ambek).
10. Amis budi. (Alus budi parangina).
11. Amis daging. (Gampang katerap panyakit kulit).
12. Anak tilu keur kumusut. (Awéwé nu geus boga anak nu teu bisa ngurus dirina).
13. Anggeus-anggeusan. (Bébéakan).
14. Apal cangkem. (Apal tapi teu ngarti maksudna).
15. Asa bucat bisul. (Lugina sanggeus ngaréngsékeun pagawéan beurat).
16. Asa dijual payu. (Pada ninggalkeun di panyabaan/pangumbaraan).
17. Asa dina pangimpian. (Teu percaya kana hiji kaayaan bawaning ku hélok).
18. Asa dipopokan tai. (Ngarasa pohara diwiwirangna).
19. Dipupuk birus. (Ngarasa tibra/rineh haté).
20. Asa ditonjok congcot. (Kacida atohna lantaran dibéré barang anu
dipikahayangna).
21. Asa kagunturan madu, kaurugan menyan putih (Kacida atohna).
22. Asa kaindit. (Rarasaan waktu ngadéngé sora nu hébat atawa raraméan nu
pohara; asa kajurung).
23. Asa katumbu umur. (Asa atoh ku lantaran ditulung dina keur kaayaan kacida
susahna).
24. Asa kiamat. (Pohara ngarasa susahna jeung sedih luar biasa).
45. Babalik pikir. (Robah lampah jadi hade).
46. Balég tampélé. (Mangkat begér, wani ditukangeun ari dihareupeun éra kénéh).
47. Bali geusan ngajadi. (Lemah cai tempat dilahirkeun).
48. Balik ngaran. (Maot di panyabaan).
49. Bangbang koléntang. (Sagala euweuh, teu boga duit pisan).
50. Banting tulang. (Digawé paeh poso, popohoan).
51. Batok kohok piring semplék. (Paparabotan nu taya hargana).
52. Batur ngalér ieu ngidul. (Lain-lainna jeung anu keur diomongkeun ku batur
lantaran saliwang atawa teu pati ngarti kana caritaan salah saurang nu keur
ngariung).
53. Bau-bau sinduk. (Baraya kénéh sanajan geus laér).
54. Beak déngkak. (Geus béak tarékah).
55. Beak ka lebu-lebuna. (Teu nyésa saeutik-eutik acan).
56. Belang bayah. (Goréng hate).
57. Béngkok tikoro. (Teu kabagéan dahareun lantaran teu datang atawa geus
béakeun mantén).
58. Beurat nyuhun beurat nanggung. (Kacida tumarimana, nuhun pisan).
59. Beurat birit. (Kedul).
60. Beuteung anjingeun. (Beuteung anu gedé ka luhur).
61. Beuteung mutiktrik berekat meunang. (Nu tas dahar seubeuh di nu hajat ari
balik mawa berekatna deuih).
62. Bihari ngalingling pasir, ayeuna ngalanglang pasar. (Jaman geus robah, loba
jelema nu ganti pacabakan atawa robah tingkah lakuna).
63. Birit sééng. (Hideung lestreng).
64. Bisa jeujeuh pakeun. (Bisa ngatur rejeki).
65. Bisi aya cai ti cai geusan mandi. (Bisi aya nu kasigeung atawa katoél
mamaras rasa).
66. Biwir nyiru rombéngeun. (Resep nyaritakeun cécék bocék jeung nu saenyana
kudu dirusiahkeun).
67. Bluk nyuuh blak nagkarak. (Kabina-bina rajinna dina enggoning nyiar
kipayah).
68. Bobo sapanon carang sapakan. (Teu puguh undak-usukna teu bérés éntép
seureuhna).
69. Bobor karahayuan. (Katarajang apes, cilaka atawa meunang kasusah).
70. Bodo aléwoh. (Bodo tapi bari daék tatanya).
71. Bodo katotoloyoh. (Bodo bari tara daék tatanya).
25. Asa peunggas rancatan. (Leungiten ku jelma anu kapercaya atawa nu jadi
andelan/loba jasana).
26. Asa rawing daun ceuli. (Mindeng ngadéngé omongan nu teu ngeunah).
27. Asa teu beungeutan. (Kacida érana).
28. Asa nyanghulu ka jarian. (Teu ngeunah rasa lantaran kudu ngadunungan ka
jalma anu sahandapeun pangartina atawa harkatna).
29. Atah adol. (Kurang ajar).
30. Atah warah. (Kurang atikan).
31. Ateul biwir. (Teu kuat hayang milu nyarita).
32. Ateul dampal leungeun. (Kacida keuheulna).
33. Awak kawas badawang. (Awak gedé kalawan teu matut).
34. Awak sabeulah. (Iimah sorangan, teu aya pamajikan/salaki).
35. Awak sampayaneun. (Jangkung leutik atawa lenjang).
36. Awét jaya, awét ngora. (Katénjona siga ngora baé).
37. Awét rajét. (Laki-rabi nu lana, tapi loba pisan pacéngkadanana).
38. Awéwé mah dulang tinandé. (Awéwé mah biasana kumaha lalaki).
39. Aya bagja teu daulat. (Rék meunang bagja ngan teu tulus).
40. Aya buntutna. (Aya terusna tina perkara nu nguciwakeun).
41. Aya gantar kakaitan. (Aya hal anu teu sapuk jeung haténa tapi teu
dikedalkeun, teu ihlas pisan).
42. Aya jodo pakokolot. (Bisa ngajodo sanggeus duanana pada-pada kolot).
43. Aya pikir kaping buri. (Aya maksud anu teu dikedalkeun).
44. Ayak-ayak beas, nu badag moncor nu lembut nyangsang. (Kaayaan nu sarwa
teu adil).
72. Boga pikir rangkepan. (Henteu ujug-ujug atawa gampang percaya kana
omongan batur nu manis).
73. Boga sawah saicak. (Boga sawah leutik).
74. Bohong dirawuan. (Kacida rahulna).
75. Borangan ku surak. (Éraan dina gempungan jelema réa).
76. Bru di juru bro di panto, ngalayah di tengah imah. (Barangteundeun teu
puguh tempatna).
77. Buah ati. (Kakasih, anak nu dipideudeuh).
78. Buburuh nyatu diupah béas. (Meunang dua kauntungan).
79. Budak bau jaringao kénéh. (Budak olol-lého, budak can aya kanyaho).
80. Bujang jenggléngan. (Jajaka tulén sarta tegep).
81. Bujang tarangna. (Lalaki nu tacan kungsi kawin tapi geus lain bujang deui).
82. Buncir leutik loba duit. (Beunghar).
83. Buntu laku. (Teu bisa neruskeun usaha).
84. Buntut kasiran. (Korét, kumed).
85. Bur beureum bur hideung hurung nangtung siang leumpang. (Hirup senang
taya kasusah, salilana ginding).
86. Buruk-buruk papan jati. (Sanajan ngéwa ka dulur nu landes tapi teu téga
ngantep).
87. Burung palung dulur sorangan. (Teu téga ngantep ka dulur sanajan ngéwa).
88. Buta jaladara. (Jelema nu bisa nahan napsuna, nu teu resep ngumbar napsu
amarah).
89. Buta térong. (Pamoyok ka jalma nu goréng patut, turug-turug sagala beuki).
90. Butamuna. (Bodo balilu, teu nyaho naon-naon).
91. Caang bulan opat welas, jalan gedé sasapuan. (Rido pisan).
92. Caang padang narawangan. (Panganteb kana caang pikir).
93. Caang pikir. (Calakan, bisa gancang mikir).
94. Cacag nangkaeun. (Teu bérés, teu rata).
95. Cacah rucah atah warah. (Somah nu dianggap teu aya ajénna sarta bodo).
96. Cadu mungkuk haram dempak. (Minangka sumpah moal daék ngéléhan
maneh).
97. Campaka jadi di reuma. (Nu geulis urang lembur atawa kampung nu di
pasisian).
98. Capé gawé teu kapaké. (Hanas capé ari hasil pagawéanana dicawad ku nu
nitah).
99. Cara embé. (Embung mandi, sieun ku cai).
100. Cara merak. (Beuki pisan kana lada).
101. Caringcing pageuh kancing. (Taki-taki mageuhan tulak).
102. Ceuli léntaheun. (Sadéngé-déngé, padahal lain déngékeuneunana).
103. Cilaka dua belas. (Cilaka pohara).
104. Ciri sabumi cara sadesa. (Adat kabiasaan di unggal daérah atawa nagara
béda-béda).
105. Clik putih clak bodas. (Rido, iklas, kaluar tina haté nu beresih).
106. Cucuk rungkang. (Teu adil dina ngabagikeun barang).
107. Cukang tara néangan nu ngising. (Nu hayang ditulungan sapantesna datang
ka nu rék dipéntaan tulungna).
108. Curiga manjing warangka. (Maot sampurna balik ka asal).
117. Deukeut deuleu pondok léngkah. (Kurang pamandangan jeung teu pati bébas
dina indit-inditan).
118. Deungeun haseum. (Teu baraya saeutik-eutik acan).
119. Dimangsabodokeun. (Dikumahakarepkeun, teu dipiroséa).
120. Dibabuk lalay. (Diperekpek ku paneunggeul, diteunggeulan).
121. Dibeulah hoé. (Disiger tengah-tengah, buukna disisiran).
122. Dibeuweung diutahkeun. (Dipikir bulak-balik).
123. Didagoan ku sééng nyéngsréng. (Didagoan ku kabutuh rumah tangga atawa
pangabutuh nu miskin).
124. Dihin pinasti anyar pinanggih. (Sagala rupa nu kaalaman ayeuna saéstuna
geus ditangtukeun ti heula ku Pangéran).
125. Dihurun suluheun. (Disamuratkeun jeung nu boga dosa).
126. Dijieun lalab-rumbah. (Dimomorékeun, dianggap teu sabaraha).
127. Dikepung wakul buaya mangap. (Dikepung ku musuh anu samakta
pakarang).
128. Dikerid peuti. (Euweuh nu tinggaleun, dibawa kabéh).
129. Disakompét daunkeun. (Disamarutkeun jeung nu boga dosa, padahal teu
pipilueun).
130. Disiksik dikunyit-kunyit, dicacag diwalang-walang. (Dihukum beurat pisan,
dihukum pati).
131. Disuhun dina embun-embun. (Ditarimakeun pisan).
109. Dagang peda ka Cirebon. (Henteu payu daganganana sabab ngajual ka
tukangna).
110. Dah bawang dah kapas. (Tah barangna, tah duitna).
111. Dahar kawas meri. (Uprat-aprét jeung ngarémeh).
112. Dahar sakésér daun. (Daharna mindeng pisan).
113. Datang katingali tarang, undur katingali punduk. (Datang kanyahoan, balik
ogé kanyahoan).
114. Dédéngé tara. (Neruskeun béja anu tacan sidik pisan).
115. Deugdeug tanjeuran. (Pada ngadeugdeug, pada nongton sabab jadi
tongtonan).
116. Deukeut-deukeut anak taleus. (Teu nyaho yén baraya, padahal geus lila
padeukeut imah).
117. Deukeut deuleu pondok léngkah. (Kurang pamandangan jeung teu pati bébas
dina indit-inditan).
118. Deungeun haseum. (Teu baraya saeutik-eutik acan).
119. Dimangsabodokeun. (Dikumahakarepkeun, teu dipiroséa).
120. Dibabuk lalay. (Diperekpek ku paneunggeul, diteunggeulan).
121. Dibeulah hoé. (Disiger tengah-tengah, buukna disisiran).
122. Dibeuweung diutahkeun. (Dipikir bulak-balik).
123. Didagoan ku sééng nyéngsréng. (Didagoan ku kabutuh rumah tangga atawa
pangabutuh nu miskin).
124. Dihin pinasti anyar pinanggih. (Sagala rupa nu kaalaman ayeuna saéstuna
geus ditangtukeun ti heula ku Pangéran).
125. Dihurun suluheun. (Disamuratkeun jeung nu boga dosa).
126. Dijieun lalab-rumbah. (Dimomorékeun, dianggap teu sabaraha).
127. Dikepung wakul buaya mangap. (Dikepung ku musuh anu samakta
pakarang).
128. Dikerid peuti. (Euweuh nu tinggaleun, dibawa kabéh).
129. Disakompét daunkeun. (Disamarutkeun jeung nu boga dosa, padahal teu
pipilueun).
130. Disiksik dikunyit-kunyit, dicacag diwalang-walang. (Dihukum beurat pisan,
dihukum pati).
131. Disuhun dina embun-embun. (Ditarimakeun pisan).
132. Disusul tepus. (Ditéangan terus nepi ka beunang).
133. Ditangtang diténgténg dijieun bonténg sapasi. (Digulang-gapér).
134. Diuk nangtung asa lanjung. (Keur loba kabingung).
135. Dogdog pangréwong. (Bantuan anu lumayan pisan).
136. Dosa salaput hulu. (Bakat teuing ku loba dosa).
137. Dug hulu pet nyawa. (Digawé beurat teu aya eureunna).
138. Duit pait. (Duit teu meunang dipaké pikeun kaperluan pribadi).
139. Dukun lintuh panyakit matuh. (Kalah loba ngaluarkeun duit jang mayar
dukun tapi panyakit angger teu cageur).
140. Dulur pet ku hinis. (Dulur teges, dulur saindung sabapa).
141. Duum tinggi. (Ngabagikeun naon-naon henteu adil).
142. Éléh papan. (Teu meunang kasempetan maén ti heula).
143. Élmu sapi. (Guyub dina hal nu kurang hade).
144. Élmu tumbila. (Nu boga imah ngarugikeun tamuna).
145. Élmu tungtut dunya siar, sukan-sukan sakadarna. (Hirup kudu bari nyiar
élmu pikeun kasalametan dunya ahérat sarta kudu siger tengah).
146. Elok bangkong. (Nuju sakarat, ngan kari tunggu dawuh baé).
147. Embung kalangkangan. (Embung kaéléhkeun).
148. Éncer uteuk. (Calakan).
149. Endog mapatahan hayam. (Nu sangoraeun mapatahan ka nu sakoloteun).
150. Éra parada. (Era ku lampah batur atawa ku omonganana nu matak aéb).
151. Euweuh élmu panungtungan. (Élmu mah moal aya béakna).
152. Euweuh nu ngaharu-biru. (Euweuh nu maliré atawa euweuh nu ngaganggu).
153. Gagalana. (Jagona, kokojona).
154. Galak sinongnong. (Mimiti sir ka awéwé, can wani adu hareupeun).
155. Galak timburu. (Babari timburuan).
156. Galédéh gado. (Daréhdéh, tapi henteu terus kana haté).
157. Gancang pincang. (Gancang (dina gawé) tapi teu pati bener).
158. Gantung déngé. (Ngarasa hanjakal, hayang kénéh ngadéngékeun tapi anggeus mantén).
159. Gantung teureuyeun. (Ngarasa hanjelu, barangdahar hayang kénéh kapaksa
dieureunkeun).
160. Garo-garo teu ateul. (Gagaro tukangeun ceuli nandakeun bingung atawa
keuheul).
161. Garo maling. (Gagaro bari teu sadar).
162. Garo singsat. (Gagaro bari nyingsat lantaran geus teu sabar atawa lantaran
ambek).
163. Gedé gunung pananggeuhan. (Boga baraya luhur pangkat, gedé dunya.
dipaké andelan pibisaeun atawa pibakaleun nulungan dina perluna).
164. Gedé hulu. (Adigung).
165. Geledug cés. (Hébat mimitina wungkul, ari tuluyna henteu sabaraha atawa
mudedes pisan).
166. Gemah ripah loh jinawi. (Gegek cacah jiwana sarta raharja).
167. Géntél kéak. (Méh teu lésot (budak ti indungna), lamun dilésotkeun sok
ceurik).
168. Genténg-genténg ulah potong. (Sanajan hasilna teu sabaraha keun baé
tinimbang luput).
169. Gering nangtung. (Ngalanglayung, ngareunggeuy, teu gering parna, tapi teu
séhat bener ogé henteu).
170. Gering pikir, (Boga kasusah atawa kasedih).
171. Getas harupateun, (Babari ambek, babari anggeus-anggeusan).
172. Geugeut manjahan, (Nénéh bonténg ngan teu nepi ka neunggeul).
173. Geulis panon, (Susuganan).
174. Geulis sisi, laur gunung, sonagar huma, (Ari rupa mah tegep ngan dangong
dusun).
175. Geus apal luar jerona. (Geus nyaho kalakuan jeung tabéat jelema).
176. Geus aya dina pésak. (Geus kanyahoan rusiahna).
177. Geus aya kembang-kembangna. (Geus aya hal-hal anu nimbulkeun harepan
kana hasil maksud).
178. Geus bijil bulu mayang. (Geus balég, mimiti begér (budak lalaki).
179. Geus cumarita. (Geus kawin sarta imah-imah sorangan).
180. Geus karasa pait peuheurna. (Geus kaalaman sagala rupa nu teu ngeunahna
atawa nu matak susah).
181. Geus labuh bandéra. (Geus diputus perkara).
182. Geus nahi kana kopi. (Teu ngareunah mun teu nginum kopi, geus nyandu
kana kopi).
183. Geus nyanghulu ngalér. (Geus maot).
184. Geus turun amis cau. (Mangkat begér, geus témbong kawanitaanna).
185. Ginding kekempis. (Ginding tapi teu boga duit).
186. Goréng peujit. (Goréng hate).
187. Goréng sisit. (Goréng milik).
188. Gulak-giluk kari tuur, hérang-hérang kari mata, teuas-teuas kari bincurang.
(Asal beunghar jadi miskin, teu boga naon-naon nu aya hargana).
189. Gunung kapitan sela. (Budak awéwé nu boga lanceuk lalaki hiji jeung adi
lalaki hiji).
190. Gunung tanpa tutugan sagara tanpa tepi. (Taya wates-watesna).
191. Gurat batu. (Keukeuh, kukuh).
192. Gurat cai. (Teu puguh jangjina, sok robah tangtungan).
193. Guyur salelembur, éar sajajagat. (Pohara geunjleungna).
194. Hadé gogog hadé tagog. (Hadé basa hade tata).
195. Hadé ku omong goréng ku omong. (Sagala rupa perkara biasana dianggap
alus jeung goréng ku batur, gumantung kana caritaan urang).
196. Hampang birit. (Daékan).
197. Hampang leungeun. (Babari neunggeul).
198. Handap asor. (Daék ngahormat ka batur).
199. Handap lanyap. (Hornat tapi matak nyéntug kana haté).
200. Hapa hui. (Taya panarimana, teu aya pamales budi ka nu geus nyieun
kahadéan).
201. Harelung jangkung. (Kacida jangkungna).
202. Haréwos bojong. (Omongan nu diharéwoskeun tapi kadéngé ku nu deukeut
ka nu diharéwoskeun).
203. Harigu manukeun. (Nonjol ka hareup hariguna).
204. Haripeut ku teuteureuyeun. (Totoroso pisan kana urusan pirejekieun).
205. Harus omong batan goong. (Béja nu ngandung pituah gancang pisan
nyebarna bari sok ditarambahan nepi ka asalna sajeungkal jadi sadeupa).
206. Haseum budi. (Leuwih loba cemberut jeung baeud tibatan seuri atawa
marahmay).
207. Haseum kawas cuka bibit. (Kurawed haseum, teu méré budi pisan).
208. Hawara biwir. (Resep ngabéjakeun-béjakeun perkara anu tacan tangtu bakal
dilaksanakeun).
209. Hayang leuwih jadi léwéh. (Hayang untung malah rugi).
210. Hayang untung jadi buntung. (Tinimbang untung kalah rugi).
211. Héjo carulang. (Warna kulit awéwé anu alus rada ngoraan tina hideung
santen).
212. Héjo cokor badag sambel. (Dusun pisan).
213. Héjo tihang. (Teu cééhan, resep pipindahan, resep gunta-ganti pagawéan).
214. Henteu cai hérang-hérang acan. (Teu disuguhan naon-naon).
215. Henteu jingjing henteu bawa. (Henteu mawa naon-naon keur oléh-oléh ka
nu dijugjug).
216. Herang caina beunang laukna. (Nu dipikahayang bisa laksana tur teu
nganyenyeri batur).
217. Heueuh-heueuh bueuk. (Nyatujuan ari di.luar mah, ngan bae henteu terus
jeung hatena).
218. Heuras genggerong. (Teu bisa ngangeunahkeun haté batur ku omongan).
219. Heureut pakeun. (Teu réa kaboga, saeutik pangasilan).
220. Heurin ku létah. (Hayang jeung perlu ngabéjakeun hiji perkara ngan sieun
pok kulantaran loba karisi karémpan).
221. Hideung ngabangbara. (Hideung meles sarta hérang).
222. Hideung ogé buah manggu, matak tigurawil bajing. (Nyolong badé, salah
duga).
223. Hirup di nuhun, paéh dirampés. (Tanda geus pasrah).
224. Hirup katunggul ku pati. (Hirup ditungtungan ku maot).
225. Hirup ku ibun gedé ku poé. (Sasat euweuh nu ngurus, hirup kalantar).
226. Hirup ku panyukup gede ku pamere. (Hirup samahi-mahi ku pamere batur
bae, sabab teu purun hojah sorangan dina enggoning nyiar kipayah).
227. Hirup sapait samamanis. (Rukun, sabagja sacilaka).
228. Hirup teu neut, paéh teu hos. (Terus-terusan gering ripuh, tapi teu maot).
229. Huap hiji diduakeun. (Ngirit-ngirit kaperluan sapopoé, supaya bisa
nyumponan kaperluan anak atawa saha baé anu perlu dibélaan).
230. Hujan cipanon. (Loba ceurik).
231. Huleng jentul. (Némbongkeun paroman anu ngandung kasusah, mindeng
ngajentul).
232. Hurip gusti waras abdi. (Salamet raja katut rahayatna).
233. Hutang salaput hulu. (Loba pisan hutangna nepi ka samar bisa kabayar).
234. Hutang uyah bayar uyah. (Amal perbuatan sok aya wawalesna).
248. Jadi cikal bugang. (Pangheulana kasambut di pangperangan).
249. Jadi kembang carita. (Jadi bahan carita nu narik perhatian dina riunganriungan).
250. Jadi kulit jadi daging. (Jadi kabiasaan nu hésé dipiceunna).
251. Jadi sabiwir hiji. (Pada muji kahadéanna).
252. Jajar pasar. (Sedeng atawa meujeuhna rupana).
253. Jaksi sajantung. (Rupa bitis anu alus).
254. Jalma manuk. (Jelema primitip nu masih kénéh sok pipindahan, henteu
matuh di hiji tempat = nomaden).
255. Jalma pasagi. (Jelema boga, réa kabisa, turunan hadé).
256. Jaman cacing dua duit. (Jaman baheula pisan).
257. Jaman tai kotok dilebuan. (Jaman buhun).
258. Jantung ati. (Kakasih).
259. Jauh ka bedug carang ka dayeuh. (Dusun, teu nyaho ditata adat).
260. Jauh tanah ka langit. (Kacida bédana).
261. Jauh-jauh panjang gagang. (Hanas jauh-jauh ogé dijugjug, ari pék teu hasil
nu dimaksud) .
262. Jelema balung tunggal. (Jelema bedas pisan).
263. Jelema kurang jejeg. (Teu pati bérés pikiranna).
264. Jelema sok keuna ku owah gingsir. (Umumna jelema sok robah tangtunganana
tara kuat nahan gogoda).
265. Jelema teu balég. (Jelema teu bener).
266. Jelema pasésaan. (Jelema nu kungsi gélo).
267. Jiga tunggul kahuru. (Goréng patut).
268. Jual dedet. (Ngajual barang satengah maksa).
269. Jumorojog tanpa larapan. (Datang teu ngiberan heula ka nu saluhureun
atawa ka nu can wawuh).
235. Ieu aing. (Sombong, adigung).
236. Igan aragas kawas gambang. (Kacida kuruna nepi kaciri tulang-tulang
igana).
237. Ilang tanpa karana. (Leungit teu puguh sababna).
238. Indit sirit. (Indit saréréa saeusi imah).
239. Indung hukum bapa darigama. (Papadon agama jeung nagara).
240. Indung suku gé moal dibéjaan. (Niat pageuh nyekel rusiah).
241. Indung tunggul rahayu, bapa tangkal darajat. (Kasalametan jeung kabagjaan
nu jadi anak gumantung kana karidoan jeung doa indung-bapa).
242. Inggis batan maut hinis. (Kacida inggisna atawa paurna).
243. Inggis ku bisi rémpan ku sugan. (Sieun ku rupa-rupa hal anu can tangtu
kasorang).
244. Inget-inget poho. (Asa inget asa poho).
245. Ipis biwir. (Épés méér, babari ceurik).
246. Ipis kulit beungeut. (Gedé kaéra).
247. Ipis wiwirang. (Kurang kaéra).
270. Kabawa ku sakaba-kaba. (Kabawakeun lampah teu puguh ku batur,
kapangaruhan ku batur).
271. Kacanir bangban. (Kawiwirang, meunang kaéra).
272. Kaceluk ka awun-awun. (Kamashur ka mana-mana).
273. Kaduhung tara ti heula. (Ngarasa hanjakal mah tangtu tara saméméh migawé
kasalahan).
274. Kagok asong. (Kapalang geus nyanggupan, teu bisa mundur deui).
275. Kahieuman bangkong. (Siga beunghar padahal mah kapihapéan banda
batur).
276. Kahutangan budi. (Geus narima kahadéan ti batur).
277. Kajejek ku hakan. (Hasil usaha ngan beak keur kaperluan dahareun wungkul).
278. Karawu kapangku. (Sagala pagawéan kacabak jeung hasilna hadé).
279. Katempuhan buntut maung. (Katempuhan urusan atawa kasusah batur).
280. Kapiheulaan ngaluluh taneuh. (Hudang kabeurangan).
281. Kapipit galih kadudut kalbu. (Kapincut, bogoh).
282. Kasép ngalémpéréng konéng. (Nya kasép nya ginding).
283. Kasuhun kalingga murda. (Katarima pisan lahir batin).
284. Katindih ku kari-kari. (Katuding atawa kasangka pédah aya patalina jeung
kajadian perkara).
285. Kausap sétan. (Kagoda ku sétan nepi ka wani ngalampahkeun kajahatan
atawa pagawéan ma’siat).
286. Kawas aeud. (Goréng budi; bangor).
287. Kawas anu teu dibedong. (Kaluar asup tara meundeutkeun panto).
288. Kawas bayah kuda. (Bélél pisan).
289. Kawas beubeulahan térong. (Sakarupa pisan siga nu kembar).
290. Kawas beusi atah meuleum. (Geuneuk).
291. Kawas bodor réog. (Jelema anu tingkah lakuna pikaseurieun).
292. Kawas bueuk meunang mabuk. (Ngeluk jeung teu wani ngomong da rumasa
boga dosa).
293. Kawas bujur aseupan. (Diuk teu daék cicing).
294. Kawas careuh bulan. (Nu diwedak kandel teuing).
295. Kawas ciduh jeung reuhak. (Sarua goréngna).
296. Kawas cucurut kaibunan. (Goréng patut sarta pikarunyaeun).
297. Kawas dodol bulukan. (Jelema hideung diwedakan teu rata).
298. Kawas durukan huut. (Pibahayaeun anu teu kaciri sarta beuki lila beuki
gedé).
299. Kawas ékék. (Ka nu papakéan sarwa héjo).
300. Kawas gaang katincak. (Répéh sapada harita, ngadadak jempling).
301. Kawas gateuw. (Teu bisa liar lantaran gering atawa geus rarémpo).
302. Kawas hayam panyambungan. (Talamba-tolombo dina riungan lantaran
euweuh nu wawuh).
303. Kawas heulang pateuh jangjang. (Teu bisa walakaya lantaran teu boga nu
diandelkeun).
304. Kawas himi-himi. (Méh salilana babarengan, tara daék papisah).
305. Kawas jelér kasaatan. (Teu daék cicing).
306. Kawas jogjog mondok. (Cékcok, récok, gandéng ku nu ngomong pabedasbedas).
307. Kawas ka budak rodék hulu. (Ngahina, kawas ka jelema nu bodo atawa
kawas ka budak nu bolon kénéh).
308. Kawas kedok bakal. (Kacida goréng patutna).
309. Kawas langit jeung bumi. (Pohara bédana).
310. Kawas lauk asup kana bubu. (Hésé kaluar deui tina salah sahiji lingkungan
lantaran katalian ku jangji atawa ku aturan).
311. Kawas leungeun nu palid. (Ngopépang, sagala dicabak atawa dicekel).
312. Kawas nu kékéd. (Teu bisa barangbawa).
313. Kawas nu meunang lotré. (Meunang rejeki gedé nu teu disangka-sangka).
314. Kawas rama jeung sinta. (Nurub cupu).
315. Kawas siraru jadi. (Riab ka mana-mana).
316. Kawas supa jadi. (Gancang pisan jadina jeung ngalobaannana).
317. Kawas tatah. (Teu hideng sorangan, kudu dititah baé).
318. Kawas tikukur. (Nyebut ngaran sorangan ka nu anyar pinanggih).
319. Kawas toéd. (Beuki ngomong).
320. Kawas tunggeu. (Jelema teu pikaresepeun, goréng patut jeung tungi, tara
pati ngomong).
321. Kawas tunggul kahuru. (Goréng patut).
322. Kawas ucing kumareumbi. (Sagala dicabak, sagala dicekel).
323. Kawas wayang pangsisina. (Goréng rupana).
324. Keuna kana mamarasna. (Keuna kana haté, karasa ngajeletit kana haténa).
325. Keuna ku lara teu keuna ku pati. (Bisa jadi éléh atawa tatu tapi teu maot).
326. Keur awak saawakeun. (Keur manéhna sorangan).
327. Keur béntang surem. (Keur apes).
328. Keur meujeuhna bilatung dulang. (Keur meujeuhna parabaneun).
329. Kokolot begog. (Ngomong teu merenah kawas kolot, dilarapkeun ka budak
ngora).
330. Kokoro manggih mulud, puasa manggih lebaran. (Kokomoan dina waktu
aya rejeki).
331. Kokoro nyenang. (Nembongkeun pangaboga nu teu sabaraha lantaran
hayang dipuji).
332. Kokoro nyoso malarat rosa, lebaran teu meuncit hayam. (Kacida malaratna).
333. Kolot dapuran. (Kolot nurutkeun pancakaki).
334. Kolot kolotok. (Kolot tapi euweuh kanyaho).
335. Kuah beukah. (Rejeki teu sabaraha tina gawé tambuh laku/tina gawé nu teu
tangtu).
336. Kudu asak jeujeuhan. (Kudu gedé jeujeuhan, loba tinimbangan).
337. Kudu bisa ngaragap haté batur. (Kudu bisa ngira-ngira pirasaeun haté
batur).
338. Kudu bisa ngeureut pakeun. (Kudu bisa ngajeujeuhkeun rejeki).
339. Kujang dua pangadékna. (Usaha anu ngadatangkeun dua kauntungan).
340. Kulimis kawas cucurut kaibunan. (Goréng patut jeung matak pikarunyaeun).
341. Kumaha ceuk nu dibendo baé. (Kumaha ceuk pangagung baé).
342. Kumaha kecebur caina geletuk batuna baé. (Kumaha béhna, kumaha engké
baé).
343. Kumaha raména pasar. (Kumaha guyubna batur jenuk balaréa).
344. Kuru cileuh kentél peujit. (Ngurangan saré, ngurangan dahar lantaran aya nu
dimaksud).
345. Kurung batok. (Teu daék lunta ti lembur, jadi teu loba kanyaho).
349. Lain bantrak-bantrakeun. (Lain lawaneun).
350. Lain jalma joré-joré. (Lain jalma turunan hina tapi turunan hadé).
351. Lain lantung tambuh laku, lain léntang tanpa béja. (Lain indit-indit teu
puguh nu dimaksud tapi aya picaritaeun penting).
352. Lain palid ku cikiih. (Lain jelema sakaba-kaba).
353. Langsung saur bahé carék. (Sok gampang nyarékan atawa ngomong nu
matak nyéntug kana haté).
354. Lembur singkur mandala singkah. (Tempat nyumput sarta jauh).
355. Léngkah kapiceun. (Nyaba bari aya nu dimaksud tapi teu hasil).
356. Léntah darat. (Jalma nu sok méré nginjeum duit maké réntén gedé).
357. Lésang kuras. (Teu bisa nyésakeun rejeki teundeunan).
358. Létah leuwih seukeut manan pedang. (Raheut haté ku omongan leuwih
peurih karasana ti batan raheut biasa).
359. Leubeut buah héjo daun. (Keur meujeuhna loba rejeki).
360. Leumpang nurutkeun indung suku. (Leumpang/nyaba teu puguh nu
dijugjug).
361. Leutik burih. (Leutik haté, borangan).
362. Leutik ringkang gedé bugang. (Sipat jelema upama maot loba urusanna,
sumawonna mun nepi ka ajal di panyabaan).
363. Leuweung ganggong simagonggong, leuweung sisumenem jati. (Leuweung
geueuman pikakeueungeun).
364. Liang cocopét. (Liang leutik hara-haraeun).
365. Lindeuk japati. (Siga lindeuk tapi linghas, bisa méré budi manis tapi teu
beunang dipaké kaheureuyan).
366. Lindeuk piteuk. (Siga lindeuk tapi linghas).
367. Loba jaksa. (Loba teuing nu méré timbangan atawa naséhat).
368. Lolondokan. (Bisa ngaluyukeun diri jeung kaayaan lingkungan atawa jeung
kahayang jaman).
369. Luhur kokopan. (Kumaki, angkuh).
370. Luhur kuta gedé dunya. (Gagah tur beunghar taya kakurang).
371. Luhur pamakaman. (Luhur kokopan).
372. Luncat mulang. (Teu beunang dicekel omonganana sabab sok robah).
346. Laér gado. (Sok kabitaan ku kadaharan nu aya di batur).
347. Lalaki langit, lalanang jagat. (Lalaki anu gagah perkasa tur kasép).
348. Lali rabi tégang pati. (Poho ka pamajikan jeung téga kana nyawa pikeun
ngabéla nagara jeung bangsa).
373. Mabok pangkat. (Ieu aing jeneng).
374. Macan biungan. (Jelema teu akur jeung batur salembur).
375. Maén sabun. (Maén nu teu sawajarna).
376. Malapah gedang. (Malibir heula méméh nyaritakeun maksud nu sabenerna).
377. Maliding anak. (Pilih kasih).
378. Malik mépéh. (Gulang-guling lantarana teu kuat nahan nyeri).
379. Malik rabi pindah ngawula. (Nganteurkeun dahareun ka dunungan nu
anyar).
380. Manan léwéh mending waléh. (Tinimbang matak susah sorangan mending
ngomong satabarasna).
381. Manasina sambel jahé, toptop téwéwét. (Moal ujug-ujug karasa atawa kaala
hasilna, kudu sabar).
382. Mandi getih. (Boloboran getih lantaran ngadu jajatén maké pakarang
seukeut).
383. Mandi kembang. (Mandi ku cai dikembangan tujuh rupa jeung dijampéan).
384. Mandi oray. (Mandi sakecebes teu maké sabun-sabun acan).
385. Mani hayang utah iga. (Ngarasa kacida sebelna nénjo atawa ngadéngé
kalakuan batur nu pikaijideun).
386. Mapag kala. (Pindah atawa nyaba nuju ka tempat kala cicing, jadi meunang
kasusah).
387. Marudah haté. (Teu tengtrem haté lantaran teu sugema jeung kaayaan).
388. Mata dijual ka peda. (Dilarapkeun ka nu malaweung, nepi ka teu awas ka
nu disanghareupan).
389. Mata duiteun. (Piduit pisan, kasengsrem ku duit).
390. Mata karanjang. (Resep ka awéwé, teu kaop ningali nu geulis).
391. Mata simeuteun. (Ngarasa héran nepi ka olohok teu ngiceup-ngiceup).
392. Matak andel-andeleun. (Matak ngurangan kapercayaan, matak pikakeuheuleun).
393. Matak balik aseupan. (Teu bisa nyangu).
394. Matak muringkak bulu punduk. (Matak murinding bulu punduk, keueung).
395. Matak pabalik létah. (Paméré nu dipénta deui).
396. Matak pajauh huma. (Matak teu silih pikanyaah, tara silih béré rejeki jeug
dulur atawa baraya lantaran paséa).
397. Matak ibur salelembur. (Matak geunjleung jadi carita dimana-mana).
398. Maung malang. (Jalma nu jadi panghalang kana maksud batur).
399. Maung ompong, bedil kosong, karéta kosong. (Jelema nu boga komara tapi
geus teu nyekel kakawasaan).
400. Melengkung umbul-umbulna, ngerab-ngerab bandérana. (Ngagambarkeun
iring-iringan atawa kaayaan di tempat pésta).
401. Méméh emal, emél heula. (Méméh urang mahugi naon-naon ka pamajikan,
kudu neundeun omong heula).
402. Ménak luar jéro. (Turunan ménak tur mulya haté).
403. Mending waléh batan léwéh. (Mending wakca tibatan matak gering pikir).
404. Méré langir kalieun. (Méré barang atawa méré duit anu kudu ditagih heula
ti batur bari bisa aya mamalana).
405. Meubeut meulit. (Nyarékan bari mamawa kasalahan jelema séjén).
406. Meunang kopi pait. (Digelendeng atawa dicarékan ku dunungan).
407. Meungpeun carang. (Api-api teu nyaho atawa api-api teu katénjo padahal
mah kuduna jadi urusan).
408. Meungpeung teugeu harianeun (Embung pisan tutulung ka batur nu keur
susah atawa loba kabutuh)
409. Miceun batok meunang coet. (Miceun nu goreng ku.lantaran hayang
meunang anu alus, tapi tungtungna meunang nu goreng deui bae).
410. Meupeus keuyang. (Ngabudalkeun kakeuheul ka nu teu tuah teu dosa sabab
ka nu boga kasalahanana mah teu wani).
411. Miceun beungeut. (Ngalieus lantaran ijid atawa ngéwa).
412. Midemit élmu sajati. (Ngawuruk élmu luhung lain pikeun jalma réa).
413. Midua mikir. (Teu satia dina urusan cinta).
414. Milih-milih rabi mindah-mindah rasa. (Ganti pamajikan sugan leuwih
ngarepok).
415. Milu jabung tumalapung. (Milu nyarita dina pasamoan bari rumasa lain
layakna ngan kulantaran kapaksa).
416. Mipit teu amit, ngala teu ménta. (Maok, puak-paok).
417. Misah badan, misah nyawa. (Teu sarua, béda sagala rupana).
418. Miyuni hayam kabiri, kuméok méméh dipacok. (Euweuh kawani, jejerih).
419. Miyuni hui kamayung. (Teu payaan, katodél saeutik ngambek).
420. Miyuni hurang, tai ka hulu-hulu. (Kacida bodona).
421. Moal ceurik ménta eusi. (Sanajan wadah gedé, lain hayang dibéré loba).
422. Moal ditarajéan. (Teu sieun).
423. Moal jauh laukna. (Moal hésé piuntungennana).
424. Moal mundur satunjang béas. (Teu sieunan, teu gimir saeutik-eutik acan).
425. Moal néangan jurig teu kadeuleu. (Moal nyangka ka saha-saha deui nu boga
dosana lantaran geus teg ka si anu).
426. Mucuk eurih. (Laléncop kawas pucuk eurih).
427. Mukti wibawa. (Hirup senang sarta pada ngambeuan, pada ngahormat).
428. Mulangkeun panyiraman. (Mikahayang nu lain-lain anu cénah dipikahayang
ku indungna waktu keur nyiram ku manéhna).
429. Mugprugkeun tai kanjut. (Kariaan leuwih gedé ti biasa lantaran ku ijiran
moal rék kariaan deui).
430. Muriang teu kawayaan. (Asa muriang lantaran kaédanan).
431. Mustika pagulingan. (Putri atawa wanita geulis pisan).
setiap hari= unggal dinten / unggal poé
Wilujeng wengi sadayana. : selamat malam semuanya.
Tatih = Berdiri
Taun = Tahun
Téang = Cari
Tebih = Jauh
Tegal = Lapang
Téké = Jitak
Tembang = Lagu
Tembong = Kelihatan
Tempo = Lihat
Tengen = Kanan
Tengtrem = Damai
Ténjo = Lihat
Tepang = Jumpa
Tepung = Jumpa
Terang = Tau
Teras = Kemudian
Téré = Tiri
Tétéh = Kakak perempuan
tersandung = titajong,
terpeleset = tisolédat,
tersungkur = tikusruk,
luka = raheut
Jadi = Janten
Jahil = Jail
Jahit = Kaput
Menjahit = Ngaput
Jalan kaki = Papah, Leumpang
Jam berapa = Tabuh sabaraha
Janda = Randa
Janji = Jangji
Jari = Ramo
Jari Telunjuk = Curuk
Jauh = Tebih
Jelas = Eces
Jelek = Awon, Butut
Jendela = Jandela
Jengkel = Keuheul
Jepit = Capit
Jidat = Tarang, Taar
Jijik = Geuleuh
Jilat = Letak, Lamot
Jitak = Teke
Jurang = Gawir
jaba = selain, luar
jaga = suat saat nanti
jagjag = sehat, kuat
jagjag waringkas = sehat wal afiat
jago = jantan
jagrag = sudah disediakan
jajap = mengantar
jajar = berbaris
jalir = ingkar
jalma = orang
jalu = jantan
jamedud = merengut, muka masam
janari = waktu antara tengah malam dan subuh
jangjang = sayap
jangkorang = tubuh tinggi dan tidak seimbang dengan besarnya
jangkung = tinggi
japati = merpati
jaram = kuman
jarambah = senang main jauh (anak)
jarempe = pada diam
jentre = jelas, terang
jero =dalam
jeujeur = alat mancing ikan
jeungkal = jengkal tangan
jidar = mistar, penggaris
jig = menyuruh pergi
jiga = mirip, hampir sama
jiwir = jewer
jorang = ngeres,
jubleg = lesung, tempat menumbuk
jugjug = akan mendatangi, menuju
jukut = rumput
jumaah = jumat
jumpalik = jatuh terguling
jung = menyuruh pergi/berdiri
jungjunan = kekasih
jungkel = roboh, terjungkal
junun = bersungguh-sungguh dalam bekerja
jurig = hantu
juru = pojok, sudut, tukang
Lada = Pedas
Lain = Bukan
Lajeng = Kemudian / Selanjutnya
Lalaki = Laki-laki
Laleur = Lalat
Lali = Lupa
Lambey = Bibir
Lami = Lama
Lamot = Jilat
Lamun = Jika
Lanceuk = Kakak
Lancingan = Celana
Landong = Obat
Lauk = Ikan
Laun = Lambat
Lawas = Lama
Lawon = Kain
Seubeuh = Kenyang
Seueur = Banyak
Seukeut = Tajam
Seuneu = Api
Seungit = Wangi / Harum
Seupah = Sepah
Seupan = Kukus
Seureud = Sengat
Seureuh = Sirih
seuri = Senyum / Tertawa
Seuseup = Hisap
buat, untuk = eukeur, kanggo
(halus)
untuk = keur, kanggo(halus)
untuk siapa = kanggo saha(halus)
Jalma tukang nyunatan téh baheula mah disebutna béngkong.
anggo = pakai
nganggo = memakai
dianggo = dipakai
kaanggo = terpakai, bermanfaat
anggoan = pakaian
Paribahasa :
1. Adam lali tapel. (Poho ka baraya jeung lemah cai).
2. Adat kakurung ku iga. (Tabéat nu geus hésé dirobahna).
3. Adéan ku kuda beureum. (Ginding ku barang batur atawa barang meunang
nginjeum).
4. Agul ku payung butut. (Jalma taya kaboga, tapi mindeng nyaritakeun yén
manéhna turunan ménak baheulana).
5. Alak-alak cumampaka. (Niru-niru atawa mapadani saluhureun boh dina
kalungguhan, kakayaan, atawa atikanana).
6. Ambek sadu santa budi. (Soléh hate lemes budi).
7. Anjing ngagogogan kalong. (Mikahayang hiji hal nu pamohalan).
8. Anjing nyampeurkeun paneunggeul. (Nyampeurkeun nu rék nganyenyeri).
9. Anu burung diangklungan, anu gélo didogdogan, anu édan dikendangan.
(Anu gedebul dihaminan supaya tambah maceuh).
10. Ari diarah supana kudu dijaga catangna. (Ari aya barang nu diala hasilna
kudu daék ngurusna).
11. Ari umur tunggang gunung, angen-angen pecat sawed. (Ari umur geus kolot
ari kahayang cara nu ngora).
12. Asa aing uyah kidul. (Asa jadi pangpunjulna).
13. Asa kabur pangacian. (Kacida reuwasna nepi ka teu puguh cabak).
14. Asa ditonjok congcot. (Meunang kabungah anu gedé nu teu disangka-sangka).
15. Asa nanggeuy endog beubeureumna. (Kacida nyaahna).
16. Asa potong leungeun katuhu. (Leungiteun jelema anu pohara hade gawéna).
17. Ati putih badan bodas. (Beresih hate, teu aya pikiran goréng).
18. Ati mungkir beungeut nyanghareup. (Kasatiaan nu teu terus jeung haté).
19. Aya jalan komo meuntas. (Manggihan jalan atawa cara pikeun gancanggancang
ngalaksanakeun pamaksudan).
20. Ayakan mah tara meunang kancra. (Usaha nu modalna leutik hasilna ge moal
gedé).
21. Balung kulit kotok meuting. (Henteu beresih pisan haténa, masih ngunekngunek).
22. Banda tatalang raga. (Kakayaan mah gunana pikeun ngabagjakeun awak).
23. Banda sasampiran nyawa gagaduhan. (Boh banda, boh nyawa, Pangéran nu
kagungan).
24. Batok bulu eusi madu. (Goreng rupana atawa tagogna, tapi pinter jeung hade
kalakuanna).
25. Bébék ngoyor di sagara, rék nginum néangan cai. (Lubak-libuk harta tapi teu
bisa make sabab lain hakna).
26. Bengkung ngariung, béngkok ngaronyok. (Kajeun hirup ripuh, asal tetep teu
pajauh jeung anak incu).
27. Bentik curuk balas nunjuk, capetang balas miwarang. (Ngan bisa maréntah
atawa nitah wungkul).
28. Bilatung ninggang dagé. (Jalma nu teu jujur kabeneran meunang kalungguhan
atawa kasempetan nu bisa ngaluluskeun kateujujurannana).
29. Bobot pangayon timbang taraju. (Timbangan atawa kaadilan).
30. Bonténg ngalawan kadu. (Nu lemah ngalawan nu kuat).
31. Bubu ngawarégan cocok. (Méré naséhat atawa nyieun aturan anu nguntungkeun
manéhna).
32. Caang bulan dadamaran. (Migawé hal anu teu diperlukeun deui).
33. Cai asa tuak bari, kéjo asa catang bobo. (Sagala teu ngeunah lantaran keur
susah atawa keur gering).
34. Cai di hilir mah kumaha ti girangna. (Rahayat sok nyonto kalakuan pamingpinna).
35. Cécéndét mandé kiara. (Jelema leutik hayang mapandean jelema beunghar
atawa nu gedé pangaruhna).
36. Cicing dina sihung maung. (Hirup atawa kumawula ka gegedén).
37. Cikaracak ninggang batu, laun-laun jadi legok. (Upama dileukeunan tur
junun, sagala rupa nu hésé ogé bakal tinekanan).
38. Cul dogdog tinggal igel. (Ninggalkeun pagawéan nu geus puguh hasilna ku
sabab kabita ku pagawéan séjén nu pihasileunnana tacan jelas).
39. Daék macok embung dipacok. (Hayangna barang pénta ka batur, tapi embung
méré ka batur).
40. Daluang katinggang mangsi. (Susuganan kanasiban aya jodo).
41. Dibéré sabuku ménta sajeungkal, dibéré sajeungkal ménta sadeupa. (Ku
sabab dibéré hate jadi loba paménta).
42. Dijieun hulu teu nyanggut, dijieun buntut teu ngépot. (Teu beunang
dijeujeuhkeun, teu beunang diandeulkeun).
43. Dikungkung teu diawur, dicangcang teu diparaban. (Pamajikan nu teu diurus
ku salakina, ditalak henteu, dinapakahan henteu).
44. Dipiamis buah gintung. (Disangka hadé haté ari kanyataan sabalikna).
45. Dogong-dogong tulak cau, geus gedé dituar batur. (Ngamumulé lanjang
pipamajikaneun, ari geus meujeuhna dikawin ku batur).
46. Élmu ajug. (Bisa mapatahan ka batur, tapi manéhna teu ngajalankeun).
47. Élmu angklung. (Jolédar ka kolot).
48. Endog sapatarangan tara megar kabéh. (Di antara dulur saindung sabapa sok
aya baé nu goreng milikna).
49. Endog sa sayang, peupeus hiji peupeus kabeh. (Mun aya saurang dulur nu
ngalakukeun codéka, dulur nu sejenna sok kababawa).
50. Galagah kacaahan. (Ngalajur napsu lantaran ka baud ku batur).
51. Gedé cahak manan cohok. (Leuwih gedé pangaluaran tibatan pangasilan).
52. Giri lungsi tanpa hingan atawa Giri lungsi tanpaingan. (Ulah ngahina sanajan
ka nu leutik).
53. Gindi pikir belang bayah. (Goréng hate, resep nyilakakeun batur).
54. Goong nabeuh manéh. (Muji atawa ngagulkeun diri sorangan).
55. Gunung luhur beunang diukur, laut jero beunang dijugjugan, tapi hate jelema
najan déét teu kakobét. (Nganyahokeun kahayang atawa eusi haté jelema
kacida héséna).
56. Halodo sataun lantis ku hujan sakali. (Kahadéan nu sakitu lilana leungit ku
kagoréngan sakali).
57. Hambur bacot murah congcot. (Mindeng nyarékan tapi berehan).
58. Hantang-hantung hantigong hantriwéli. (Hadé rupa hade tagog, tapi taya
araheunana).
59. Hapa-hapa gé ranggeuyan. (Sanajan teu boga harta banda ogé leuheung
kénéh sabab boga salaki).
60. Hérang caina beunang laukna. (Hasil maksud kalawan teu ngaganggu batur).
61. Hulu gundul dihihidan. (Nu keur untung meunang untung deui).
62. Hurung nangtung siang leumpang. (Hirup méwah, némbongkeun kabeungharan
dina tingkah laku sapopoé).
65. Jagangna ka urang, ari jagungna ka batur. (Urang nu hésé capéna, ari hasilna
beunang ku batur).
66. Jati kasilih ku junti. (Ménak kaéléhkeun ku rahayat biasa).
67. Jogjog neureuy buah loa. (Mikahayang hiji hal anu teu ngimbangan kaayaan
dirina).
68. Jojodog unggah ka salu. (Urut badéga jadi patih atawa jadi juragan).
69. Ka cai jadi saleuwi ka darat jadi salebak. ( Layeut, sauyunan).
70. Ka luhur henteu sirungan, ka handap henteu akaran. (Teu jamuga, teu jujur
dina pagawéanana).
71. Ka luhur sieun gugur, ka handap sieun cacing. (Taya kawani).
72. Kabeureuyan mah tara ku tulang munding tapi ku cucuk peda. (Nu
ngalantarankeun cilaka teh biasana pasualan-pasualan leutik atawa sapélé).
73. Kacang poho ka lanjaran. (Poho ka asal wiwitan).
74. Kaciwit kulit kabawa daging. (Kabawa goréng ku kalakuan baraya anu salah).
75. Kajeun kendor asal ngagémbol ti batan gancang pincang. (Kajeun laun asal
salamet sangkan hasilna nyugemakeun).
76. Kajeun pait heula amis tungtung, manan amis heula pait tungtung. (Leuwih
hadé dicaritakeun heula banggana tibatan dibibitaan heula ku piuntungeunana
bisi ahirna kaduhung).
77. Kajeun panas tonggong asal tiis beuteung. (Kajeun capé digawé asal bisa
dahar kalawan cukup).
78. Kalapa bijil ti cungap. (Nyaritakeun rasih sorangan).
79. Kandel kulit beungeut. (Teu boga kaéra).
80. Kawas anjing tutung buntut. (Berebet ka ditu, berebet ka dieu, kawas anu
samar rasa).
81. Kawas awi sumaér di pasir. (Teu boga pamadegan, gampang kapangaruhan).
82. Kawas cai dina daun bolang. (Pangajaran atawa nasehat nu teu aya
nyangsangna).
83. Kawas cai dina daun taleus. (Naséhat atawa papatah nu teu nerap, teu boga
pamadegan).
84. Kawas gula jeung peueut. (Kacida layeutna).
85. Kawas hayam keur endogan. (Teu daék cicing lantaran hate kaweur atawa
geus teu sabar ngadagoan nu diarep-arep).
86. Kawas kacang ninggang kajang. (Nyarita kalayan norostos, capétang).
87. Kawas kapuk katebak angin. (Paburencay lantaran aya bahaya).
88. Kawas kuda leupas ti gedogan. (Ngumbar kahayang lantaran geus euweuh nu
ngahalang-halang).
89. Kawas pantun teu jeung kacapi. (Bisa mapatahan tapi teu bari jeung nyontoan).
90. Kawas ucing jeung anjing. (Babari atawa mindeng pasea).
91. Keur meujeuhna héjo lémbok, rambai carita. (Keur meujeuhna lubak-libuk
taya kakurang).
92. Kotok bongkok kumorolong, kacingcalang kumarantang. (Pipilueun nyarita).
93. Kudu ngukur kana kujur, nimbang kana awak. (Sagala rupa tingkah laku kudu
luyu jeung kaayaan diri sorangan).
94. Landung kandungan laér aisan. (Gede timbangan).
95. Lauk buruk milu mijah, piritan milu endogan. (Pipilueun nyarita atawa
ilubiung kana sarupaning urusan, padahal lain ahlina).
96. Legok tapak genténg kadék. (Loba luang jeung pangalaman).
97. Leuleus jeujeur liat tali. (Gedé timbangan, sabar darana).
98. Leuleus kéjo poéna. (Mimitina bengis, tapi beuki lila beuki bageur).
99. Leutik-leutik ngagalatik. (Leutik waruga, tapi wanian atawa loba kabisa).
100. Lieuk euweuh ragap taya. (Teu boga naon-naon, malarat).
101. Lodong kosong ngagelentrung. (Jelema bodo nu loba omong).
102. Luhur kuta gedé dunya. (Beunghar sarta gedé pangaruh).
103. Lungguh tutut bodo kéong, sawah sakotak kaider kabéh. (Lungguh atawa
cicing di.hareupeun jalma réa, tapi mun teu aya sasaha loba tingkahna)
104. Malémpéng pakel ku munding. (Ngalampakeun perkara nu moal pihasileun).
105. Malik ka temen. (Nu asalna babanyolan, tuluy jadi nyaan).
106. Malikkeun pangali. (Nempuhkeun kawajiban nu disérénkeun ka nu nyérénkeun
eta kawajiban ka manéhna).
107. Mampéngkeun kuya ka leuwi. (Nempatkeun jelema ka tempat anu dipikahayangna).
108. Mangkok emas eusi madu. (Jelema nu alus basa tur lampahna ogé hade).
109. Manuk ngapung ku jangjangna, jalma hirup ku akalna. (Unggal mahluk
Alloh dipaparin rupa-rupa alat pikeun nyiar kahirupanna).
110. Mapay ka puhu leungeun. (Kasalahan hiji budak/turunan sok mamawa
goréng ka kolotna).
111. Mapatahan ngojay ka meri. (Mapatahan jelema nu leuwih loba kanyaho
jeung pangalamanana).
112. Marebutkeun balung tanpa eusi. (Madukeun perkara nu teu aya hasilna).
113. Matih tuman batan tumbal. (Leuwih gedé hasilna ku sabab latihan ti batan
ku tumbal atawa ku jumpa-jampé).
114. Maut ka puhu. (Masalah budak mamawa ka kolot).
115. Maut nyéré ka congona. (Ripuh ka kolotnakeun).
116. Mébér-mébér totopang heureut. (Ngajeujeuhkeun rejeki saeutik supaya
mahi).
117. Meungpeun carang ku ayakan. (Api-api teu nyaho).
118. Mihapé hayam ka heulang. (Nitipkeun barang atawa amanat ka jelema nu
teu beunang dipercaya).
119. Mindingan beungeut ku saweuy. (Api-api teu nyaho kasalahan bawahan ku
sabab teu mampuh nindakna).
120. Moal aya haseup mun euweuh seuneu. (Moal aya masalah mun teu aya
sababna).
121. Mobok manggih gorowong. (Kabeneran aya jalan pikeun ngahasilkeun
usaha nu keur dipaju).
122. Monyét dibéré seséngkéd. (Dibéré jalan sangkan babari ngalakukeun
kajahatan).
123. Monyét kapalingan jagong. (Nu maling kapalingan, nu nipu katipu).
124. Monyét ngagugulung kalapa. (Nyaho luarna wungkul, teu apal saeutik-eutik
acan masalah nu sabenerna).
125. Mopo méméh nanggung. (Ngarasa teu sanggup ngalakukeun hiji pagawéan
saméméh éta pagawéan dicoba).
126. Moro julang ngaleupaskeun peusing. (Ngalésotkeun barang nu geus
kapimilik lantaran kabita ku nu leuwih gedé, padahal can tangtu hasilna).
127. Moro taya tingal kaya. (Pakaya nu geus aya ditinggalkeun lantaran hayang
meunang nu leuwih loba, tapi nyatana malah jadi leuwih walurat ti
saméméhna).
128. Mulih ka jati mulang ka asal. (Asal ti Alloh balik deui ka Alloh, maot).
129. Mun kiruh ti girang komo ka hilirna. (Upama pamingpin lampahna kurang
hade, komo deui nu dipingpinna).
130. Mun teu ngakal moal ngakeul, mun teu ngarah moal ngarih, mun teu
ngoprék moal nyapék. (Mun teu usaha moal boga rejeki).
131. Muncang labuh ka puhu, kebo mulih pakandangan. (Balik ti pangumbaraan
ka tempat asal kalahiran).
132. Murag bulu bitis. (Teu resep cicing di imah, resep udar-ador baé).
133. Nangkeup mawa eunyeuh. (Mawa cilaka ka nu dipentaan tulung).
134. Nangtung di kariungan, ngadeg di karageman. (Musawarah).
135. Nepak cai malar cérét. (Api-api nanya sugan jeung sugan bisa nyaho
pasualan nu sabenerna).
136. Népakeun jurig pateuh. (Méré susah atawa mindahkuen kasusah ka batur).
137. Nénéh bonténg. (Ngogo ka budak, tapi mun ambek gampang neunggeul).
138. Nété porot, ngeumbing lésot. (Sagala ihtiar teu hasil).
139. Nété semplék nincak semplak. (Kitu salah kieu salah).
140. Nété tarajé nincak hambalan. (Pikeun ngahontal cita-cita kudu satahapsatahap).
141. Neukteuk bari anggeus, rokrok pondokeun, peunggas harupateun. (Heuras
haténa, teu sabar dina nyanghareupan sagala rupa kasusah jeung bari
luluasaan).
142. Neukteuk curuk dina pingping. (Nyilakakeun atawa ngahukum baraya atawa batur sagolongan).
143. Neukteuk méré anggeus. (Mutuskeun hubungan babarayaan).
144. Ngabéjaan bulu tuur. (Ngabéjaan perkara nu geus dikanyahokeun ku nu
dibéjaanana).
145. Ngaborétékeun liang tai di pasar. (Nyebarkeun rusiah sorangan nu matak
aéb).
146. Ngadagoan belut sisitan, oray jangjangan. (Ngaharepkeun hiji hal nu
mustahil kajadian).
147. Ngadagoan uncal mapal. (Ngadagoan rejeki bari teu jeung ihtiar).
148. Ngadaweung ngabangbang areuy. (Ngarasa waas pacampur sedih, panineungan
ka jaman nu geus kasorang).
149. Ngadék sacékna, nilas saplasna. (Ngomong satabarasna, teu diréka-réka).
150. Ngadu angklung. (Parebut omong, hayang paunggul-unggul).
151. Ngadu-ngadu raja wisuna. (Ngahudang amarah dua jelema sina parasea).
152. Ngagedag bari mulungan. (Ngajak nyarita ka batur sangkan beunang
rusiahna; nanyakeun hiji pasualan nu manéhna sorangan teu nyaho pasualan
nu sabenerna).
153. Ngajul béntang ku asiwung. ( Hal anu pamohalan bisa kalaksana).
154. Ngalétak ciduh. (Ngabatalkeun omongan nu geus dilisankeun).
155. Ngaliarkeun taleus ateul. (Nyebarkeun kagorengan batur).
156. Ngawur ka sintu nyieuhkeun hayam. (Ka batur mah béréhan, tapi ka dulur
sorangang kacida koretna).
157. Ngawurkeun wijen kana keusik. (Pagawéan nu mubadir).
158. Ngeplék jawér ngandar jangjang, miyuni hayam kabiri. (Babari éléhan).
159. Ngeupeul ngahuapan manéh. (Nyieun aturan anu nguntungkeun sorangan).
160. Ngimpi gé dianggir mandi. (Kacida teu panujuna).
161. Ngingu kuda kuru, ari geus lintuh nyépak. (Miara atawa ngaméménan jalma
walurat ari geus senang jadi cucungah).
162. Ngijing sila béngkok sembah. (Teu satia ka salaki atawa ka dunungan).
163. Ngudag-ngudag kalangkang heulang. (Ngaharep perkara nu samar bisa
kalaksanakeun).
164. Ngukur baju sasereg awak. (Hirup nyorangan teu daék pacorok jeung batur).
165. Ngusik-ngusik ula mandi, ngahudangkeun macan turu. (Ngagugat perkara
nu geus liwat nu bisa nimbulkeun pacogrégan).
166. Ninggalkeun hayam dudutaneun. (Ninggalkeun pagawéan nu can anggeus).
167. Nini-nini leungit sapeuting, tai maung huisan. (Dituduh pédah aya patalina
jeung kajadian nu jadi perkara).
168. Nu asih dipulang sengit, nu nyaah dipulang moha. (Ngalakukan kajahatan
ka jalma nu geus méré kahadéan).
169. Nu borok dirorojok nu titeuleum disimbeuhan. (Nu keur susah dipupuas,
atawa ditambahan kasusahanana).
170. Nu geulis jadi werejit nu lenjang jadi jadi baruang. (Nu geulis bisa jadi
ngabahlakeun ka lalaki atawa ka salaki).
171. Nu tani kari daki, nu dagang kari hutang. (Usaha nu kari ripuhna teu mawa
hasil).
172. Nulungan anjing kadempét. (Nu asih dipulang sengit).
173. Nyaeuran gunung ku taneuh. (Nambahan kauntungan atawa kakayaan nu
geus beunghar).
174. Nyair hurang meunang kancra. (Meunang untung tina usaha nu modalna
saeutik).
175. Nyaliksik ka buuk leutik. (Barang pénta atawa ngarah kauntungan ti nu
leutik).
176. Nyalindung ka gelung. (Hirup ngandelkeun banda atawa pangala pamajikan).
177. Nyanggakeun beuheung teukteukkeun, suku génténg bélokeun. (Masrahkeun
diri lantaran rumasa salah).
178. Nyecepo ka nu rarémpo. (Ngarendahkeun jalma teu boga).
179. Nyeungeut damar di suhunan. (Némbongkeun kabeungharan ku méré ka
deungeun-deungeun ngarah pamuji, ari ka kulawarga sorangan korét).
180. Nyeungseurikeun upih ragrag. (Nyeungseurikeun hiji kaayaan nu eta
kaayaan téh bakal karandapan ku manéhna).
181. Nyiar teri meunang japuh. (Meunang untung leuwih gedé tibatan nu
diharepkeun).
182. Nyiduh ka langit. (Mapatahan ka saluhureun).
183. Nyieun pucuk ti girang. (Nyieun jalan pipaséaeun).
184. Nyiuk cai ku ayakan. (Pagawéan nu mubadir, moal ngahasilkeun naonnaon).
185. Nyium bari ngégél. (Muji bari ngarah paméré).
186. Paanteur-anteur julang. (Nu tas nganteurkeun dianteurkeun deui ku nu
dianteurkeunnana).
187. Pacikrak ngalawan merak. (Nu lemah ngalawan nu leuwih kuat).
188. Pagirang-girang tampian. (Pada hayang punjul ti batur, teu daék silih
tulungan).
189. Papadon los ka kolong. (Nu jangji tara jadi).
190. Pasrah arit. (Pasrah nu teu dibarengan ku hate).
191. Pelengkung bekas nyalaban. (Mimitina mah hade kalakuanna téh, tapi
katerusnakeun kalah goréng).
192. Piit ngeundeuk-ngeundeuk pasir. (Mikahayang hiji hal nu teu loyog jeung
kaayaan dirina).
193. Pipilih nyiar nu leuwih, kocéplak meunang nu pécak. (Hayang meunang nu
leuwih alus, kalah meunang nu goréng).
194. Pindah cai pindah tampian. (Ngaluyukeun diri kana adat jeung kabiasaan di
pangumbaraan).
195. Pupulur méméh mantun. (Ménta buruhan méméh prak digawé).
196. Pur kuntul kari tunggul, lar gagak kari tunggak. (Dituding boga dosa
lantaran aya di tempat kajadian hiji kajahatan).
197. Rumbah caringin di buruan. (Geus moal aya nu ngingetan sabab geus teu
boga kolot atawa saluhureun).
198. Rup ku padung rap ku lemah, kaurugan taneuh beureum. (Inget saumurumur).
199. Sabobot sapihanéan, sabata sarimbagan. (Hirup akur, runtut-raut; sakasukasakaduka).
200. Sagalak-galak macan tara ngahakan anakna. (Sabengisna indung bapa moal
téga ka anakna).
201. Sagara tanpa tepi. (Euweuh anggeusna atawa euweuh béakna).
202. Sagolék pangkék sacangreud pageuh. (Pageuh nyekel jangji, tara jalir).
203. Sahérang-hérang cai béas. (Saberesih-beresih hate jelema nu geus
dinyenyeri pasti saeutikna masih nyangkaruk katugenah/kanyeri).
204. Sakiriciking duit sakocoping bogo. (Sagala rupa perkana nu boga daya tarik
kana haté).
205. Sakuru-kuruna lembu, saréngéng-réngéngna banténg. (Sakumaha teu
bogana jalma nu asalna beunghar, moal miskin-miskin teuing).
206. Saluhurna punduk, moal ngaliwatan hulu. (Sakumaha pintérna murid
(waktu harita), moal leuwih pintér ti guruna).
207. Sangsara di geusan betah. (Teu boga nanaon pisan ku sabab geus embung
usaha nyiar kipayah).
208. Sapi anut ka banténg. (Awéwé ngawula/nurut ka salakina).
209. Sapu nyéré pegat simpay. (Paturay, papisah).
210. Sari gunung. (Ti kajauhan mah katinggali geulis, tapi ti kadeukeutan mah
katempo goréng patut).
211. Sato busana daging, jelema busana élmu. (Nu matak diajénan ti hiji jelema
nya éta élmuna, lain dagingna kawas ka sato).
212. Sawaja sabeusi. (Salaki jeung pamajikan sarua martabatna).
213. Seuneu hurung cai caah. ulah disorang. (Jelema nu keur ngambek ulah
diheureuyan).
214. Seuneu hurung di pancaran. (Jelema nu keur ngambek ditambahan
piambekeunana).
215. Sereg di panto logor di liang jarum. (Teu bisa gaul di kalangan jalma hade
lantaran loba dosa).
216. Sieun képlok jadi bahé. (Nu tadina sieun rugi saeutik, akhirna teu meunang
nanaon).
217. Sirung ngaluhuran tunggul. (Jelema nu élmuna ngungkulan guruna).
218. Situ kaliung ku taman. (Nu heubeul éta nu bakal kawentar, lain nu anyar
kénéh).
219. Sono bogoh geus kalakon, lara wirang geus kasorang. (Geus cukup
pangalaman ngarasakeun suka-duka).
220. Suku dijieun hulu, hulu dijieun suku. (Digawe nyiar kipayah kalawan
méakkeun tanaga jeung pikiran).
221. Suluh besem ogé ari diasur-asur mah hurung. (Sanajan jelema sabar ari
hantem diheureuyan atawa dipapanas mah pasti bakal hudang amarahna).
222. Tacan aya nu nganjang ka pagéto. (Teu aya jalma nu bakal nyaho naonnaon
nu bakal kajadian di ahir).
223. Tamiang meulit ka bitis. (Kalakuan nu malindes ka diri sorangan).
224. Tangkal kai teu kalis ku angin. (Unggal jelema kudu baé nyorang kasusah
atawa cocoba).
225. Téng manuk téng (maruténg) anak merak kukuncungan. (Ngala ka bapa).
226. Teu beunang dikoét ku nu kékéd. (Jelema korét, teu beunang dipéntaan
tulung).
227. Teu beunang ditiwu leuweung. (Teu beunang dipikasono).
228. Teu gugur teu angin. ( Teu puguh alesannana).
229. Teu jauh ti tihang juru, teu anggang ti tihang tengah. (Nya goréng rupana
ogé goréng kalakuanna).
230. Teu unggut kalinduan teu gedag kaanginan. ( Kuat pamadegan, teu keuna
ku gogoda, teu kapangaruhan ku batur).
231. Titip diri sangsang badan. (Mihapékeun manéh, kumawula sangkan aya nu
méré dahar jeung paké).
232. Tikoro andon péso. (Nyampeurkeun pibalaieun, nyampeurkeun jelema nu
keur ambek ka urang).233. Totopong heureut, dibébér-bébér tangtu soéh, (Rejeki saeutik, mun dipaksakeun nyumponan sagala kahayang tangtu nu aya ukur kasusah).
234. Tugur tundan, cuntang gantang. ( Ngajalankeun pagawéan pikeun nagara).
235. Tunggul dirarud, catang dirumpak. (Ngalajur napsu, sagala aturan
dirempak).
236. Tungkul ka jukut, tanggah ka sadapan. (Junun kana gawé, teu kabéngbat ku
perkara séjén).
237. Ucing nyanding paisan. (Jelema nu nyanghareupan gogoda biasana tara bisa
nahan napsuna).
238. Ulah cara kembang malati, kudu cara picung. (Ulah ngurangan kanyaah,
tapi beuki lila kudu beuki nyaah).
239. Ulah ieu aing uyah kidul. (Ulah asa jadi jelema pangpunjulna).
240. Uncal kaauban surak. (Ngadéngé béja tacan sidik diandel enya baé).
241. Uncal mah tara ridueun ku tandukna. (Jelema pinter mah moal ridu ku
kapinteran atawa élmu pangaweruhna).
242. Uteuk dina tarang batur katingali, gajah depa dina punduk teu kanyahoan.
(Kagoréngan batur sanajan leutik ogé apal, ari cacad sorangan masing gedé
ogé teu karasa).
243. Uyah tara téés ka luhur. (Sipat indung bapa sok nurun ka anakna).
244. Watang sinambungan. (Nu boga perkara batur, nu diajak cékcokna urang).
Takut : sieun
Berani : wani
Susah : sesah, hésé
Mudah : gampil, babari, gampang
Kotor : ledok
Kaya : beunghar
Cantik : geulis Ganteng : kasep
Ibu = Pun Biang, Indung
Ibu Jari = Jempol
Ijin = Widi ; Diijinkan = Diwidian
Ikan = Lauk
Ilmu = Elmu
Ingat = emut/inget
Ingin = Hoyong, Palay, Hayang
Ingkar Janji = Jangji Sulaya
Istri = Garwa,Pun Bojo, Pamajikan
Itik = Meri
Itu-itu juga = Eta-eta keneh
Iya = Muhun, Sumuhun
ikan = lauk
ikat pinggang = beubeur
ikatan = cangreud
ikut = ngilu
ikut = ngiring
ilmu = elmu
impi = impen
indah = endah
indah-indah = arendah
indahnya = endahna
ingat = emut
ingat = inget
ingat (jamak) = aremut
ingin = hoyong
ingkar = jalir
ingus = leho
ini = ieu
injak = tincak
intip = toong
isi = eusi
isinya = eusina
istri = bojo
istri = pamajikan
itik, bebek = meri
itu = eta
Habis = Seep, Beak ;
Hari = Dinten, Poe
Harimau = Maung
Hewan = sato
Hidung = Pangambung, Irung
Hijau = Hejo
Hisap = Seuseup
Hitam = Hideung
Hitam Legam = Hideung Lestreng
Huruf = Aksara
Hutan = Leuweung
Hutan Rimba = Leuweung Geledegan
hamil, = bunting reuneuh
hancur = ancur
hancur menyatu dengan air = leyur
hangat = haneut
hantu = jurig
hanya, = cuma ngan
hapal, = apal
harap = harep
harga = pangaos
harimau = maung
harta kekayaan = pakaya
harum = seungit
harus = kudu
harus, mesti = kedah
hasilnya = hasilna
hati = hate
hatinya = hatena
haus, dahaga = halabhab
haus, dahaga = hanaang
heboh, gempar, ramai = gujrud
hendak, mau, = akan arek
hidup = hirup
hidup = hurip
hilang = leungit
hinggap = eunteup
hitung = bilang
hitung = itung
hitung = wilang
huruf = hurup
Rupa-rupa harti Anak dina basa Sunda :
orok = anak jelema
bocokok = anak buhaya
begog = anak monyet
bedul = anak bagong
kuntit = anak belut
belo = anak kuda
bilatung = anak ucing
eneng = anak munding
cingok = anak bogo
pitik = anak meri
piyik = anak japati
nener = anak bandeng
menel = anak gajah
Arah Mata Angin di Basa Sunda :
utara = kaler
timur = wetan
selatan = kidul
barat = kulon
Beri = béré, bikeun, parin (halus)
pemberian = paméréan, pamasihan (halus)
Terima = tarima, tampi (halus)
semua = kabeh, sadayana (halus)
banyak = loba / rea / seueur
bahwa = yen
bahkan = malah / malahan
Elang = Heulang
Elus = Usap
Empat = Opat
Enam = Genep
ekor = buntut
embun = ibun
empuk = hipu
enak = ngeunah
enak, senang = genah
endap = tamper
enggan, segan = wegah
engkau = anjeun
eram, mengerami (telur) = sileungleum
erat = pageuh
esok = isuk
Gabung = Rampak
Gadis = Parawan
Garam = Uyah
Garuda = Dadali
Garuk = Garo
Gatal = Ateul
Geli = Getek
Gelitik = Eleketek
Gembira = Gumbira
Gemuk = Bayuhyuh
Gerah = Hareudang, Kareunang
Gergaji = Ragaji
Gerobak = Gorobak
Gigi = Waos, Huntu
Gila = Gelo, Teu Eucreug
Golok = Bedog
Gula = Gula
galah = gantar
gampang = babari, cetek
ganteng = kasep
ganti = gentos
garis = gurat
garuk = garo
gatal = ateul
gatal-gatal = merang
gebrak = gebrag
gegabah = lalawora
gegabah = gagabah
gelap = poek
geleng kepala = gideug
geli = getek
gembira = atoh
gembira bingah
gembira bungah
gempa bumi = lini
genangan air hujan = leuncang
gendang = kendang
gendong = gandong
genit = centil
genteng = kenteng
gerah = hareudang
gerbang, pintu = lawang
gerhana = samagaha
gerimis = girimis
gigi = huntu
gigi = waos
gigi taring = sihung
gigit = gegel, coco
gila = sedeng
golok = bedog
gosong = tutung
goyang (gigi) = ungger
goyang pinggul = geol
gunanya = gunana
gundah, gelisah (hati) = tagiwur
gundul bersih tidak kotor = lenang
gundul tak berambut = bolenang
Nama-nama waktu Basa Sunda :
Waktu : Waktos
Hari : Dinten / poe
enjing : pagi
enjing-enjing : pagi pagi
Isuk-isuk : pagi pagi
Isukan : Besok
Pageto : Lusa
Siang : Siang / Beurang
Sonten : Sore
wengi / peuting : Malam
Wilujeng : Selamat
Wilujeng enjing : Selamat Pagi
Wilujeng Siang : Selamat Siang
Wilujeng Sonten : Selamat Sore
Wilujeng Wengi : Selamat Malam
Dada = Dada, Payun
Dagu = Gado,
Dahaga = hanaang, halahab
Dahak = reuhak,
Dahi = Taar, Tarang
Dampak = pangaruh
Dan = jeung; (halus) sareng
Danau = Situ
Dangkal = deet
Dari = Ti
Dari Tadi = Titadi
Darimana = Kawit, Timanten
Daripada = tinimbang
Datang = Dongkap, Sumping, Mulang, Balik (bahasa kasar)
Daun-daunan = dangdaunan
Dekat = Caket, Deukeut
Delapan = Dalapan
Dengan = Sareng, Eujeung
Depan = Payun, Hareup
Desa = Lembur
Dia = Manehna
Diambil = dicandak
Diampuni = dihampura
Diantara = diantawis
Diantarkan = (halus) dijajapkeun
Dibagikan = dibagikeun
Dikesampingkan = Disingkahkeun
Dingin = Tiis (benda), Tiris (suhu)
Dibangun= diwangun
Dibawa = dibantun; dicandak
Diberhentikan = dieureunkeun
Dibilang = diitung
Diciptakan = diciptakeun
Dompet = Loket
Dua Puluh Lima = Salawe
Dulu = Heubeul ;
Dahulu = Baheula
Dunia = Dunya
cabai = cabe
cabut = betot
cacat = cacad
cair = leeh
cakep = kasep
canda = heureuy;
cangkul = pacul,
cantik = geulis;
capung = papatong
caranya = carana
cari = teang, cariin = teangan
catat = catet
catatan = catetan
cebok = ngisang, ombeh
cebong = buruy
cegat = cegat; halang,
cegukan = sisidueun
cekik = cekek
celaka = cilaka,
celana = calana; lancingan
celangak-celinguk = culang-cileung
celeng = bagong
celup = lelep,
cemara = camara
cemas = hariwang;
cempaka = campaka
cenderung = condong;
cengar-cengir = sura-seuri
cengkram = ranggeum
cepat = gancang; (halus) enggal
cepat-cepat = geuwat,
cepatlah = geuwat
cerah = caang
cerai = pisah;
cerdik = pinter;
cerewet = bawel
cerita = carita;
cermat = taliti
cermin = kaca; eunteung,
ceroboh = gagabah; lalawora
cerobong = liang haseup
Borok = borok; budug
Bosan = bosen,
Botak = dugul, buleneng
Bra = beha
buah-buahan = bubuahan
buahnya = buahna
buang = piceun, membuang miceun, ^
buang air kecil = kiih; (halus) kahampangan, (terbuang kapiceun, dibuang-buang = dipiceunan, dibuang = dipiceun, )
buas = buringhas; galak,
buat /untuk = eukeur; (halus) kanggo,
buatan = jieunan; (halus) damelan
buaya = buhaya
budek = torek
buih = budah;
bujang = bujang; jajaka,
bujuk = olo; ngolo,
bukan = lain; (halus) sanes
bukankah = lainna
bukit = pasir
bukunya = bukuna
bulan sabit = bulan sapasi
bulan (kalender) = (halus) sasih,
bulat = buleud; bunder,
bumbu = bungbu; samara,
bumi = bumi; dunya,
buncit = buncir; bucitreuk
bundar = buleud; bunder
bundaran = bunderan
bunga = kembang;
bungkam = balem; bekem,
bunting = reuneuh;
bunyi = soara; (halus) soanten, bunyi-bunyian#tatabuhan
bupati = dalem
buritan = bagian tukang perahu
buru berburu = buru; moro,
buruk = goreng ; (halus) awon
burung = manuk,
burung hantu = bueuk
Abai = Antep
Abadi = Langgeng
Abu Rokok = Calacah
Ada = Aya
Adalah = Nyaeta
Adik = Rai, Adi, Pun Adi
Air = Cai , Ci
Ajar = Wuruk, Atik ; Belajar = Diajar ; Ajaran = Wurukan, Atikan
Akan = Bade, Arek
Akan = Bakal
Alis = Halis
Anak = Budak, Murangkalih
Anak Adik = Suan
Anak Kakak = Alo
Anak Kecil = Budak Leutik, Murangkalih
Aneh = Aheng
Angsa = Soang
Anjing = Gogog
Apa = Naon
Api = Seuneu
Asam = Haseum, Asem (Benda)
Asin = Asin
Asin Sekali = Molelel
Atas = Luhur
Ayam = Hayam
Maaf = Hapunten, Hampura
Main = Ameng, Ulin
Makan = Tuang (untuk orang lain) , Neda (untuk diri sendiri), Dahar (bahasa kasar)
Malam = Wengi / Peuting
Malas = Hoream
Mancung = Bangir
Mandi = Ibak, Mandi
Manis = Amis
Masa = Maenya, Piraku
Masalah = Perkawis, Masalah
Masih ada = Aya Keneh
Mata = Soca, Panon
Mata Hari = Panon Poe
Mata kaki = Mumuncangan
Mau = Hoyong, Kersa
Melamun = Ngalamun
Melarang = Nyaram, Nyarek
Membangun = Ngawangun
Membuka Rahasiah = Ngabolekerkeun
Memutuskan = Mutuskeun
Menakut-nakuti = Nyingsieunan
Menang = Kenging, Meunang
Menantu = Minantu
Menanyakan = Naroskeun, Tumaros
Mencair = Le eh
Mengenai = Ngenaan
Mengenang = Mieling
Menggaruk = Gagaro, Ngagaro
Menggigil = Ngadegdeg, Ngahodhod
Menginap = Mondok
Mengingat = ngemut
Menjawab = Ngawaler
Menunggu = Ngantosan, Ngadagoan
Menyaksikan = Nyiksenan
Menyerupai = Mangrupakeun
Menyesal = Kaduhung
Merah = Beureum
Merasa = Rumaos, Ngarasa
Merasa = Rumaos, Ngarasa
Merayakan = Ngareah-reuah
Mereka = Maranehna
Merem = Peureum
Merinding = Muringkak
Merpati = Japati
Mertua = Mitoha
Merupakan = Mangrupa
Minum = Eueut, Nginum
Muda = Anom, Ngora
Mudah = Gampil, Babari, Enteng, Gampang
Mungkin = Panginten, Meureun
Kaget = Soak, Reuwas
Kain = Layon, Kaen
Kakak = Raka, Lanceuk, Pun Lanceuk
Kakak Ipar = Dahuan
Kakek = Aki
Kaki = Sampean, Suku
Kalah = Kawon, Eleh, Keok
Kalian = Aranjeun, Maraneh
Kambing = Embe
Kami/Kita = Urang
Kamu = Anjeun, Hidep, Maneh (bahasa kasar)
Kanan = Katuhu
Kandang = Kurung
Kapan = Iraha
Karet Penghapus = Panghapus
Kasian = Karunya, Deudeuh
Katak/Kodok = Bangkong
Kawin = Nikah
Kayak/Seperti = Siga
Kayaknya = Sigana
Kayu = Kai
Kebahagiaan = kabagjaan
Kecil = Alit, Leutik
Kecoa = Cucunguk
Kelakar = Ngabodor
Kelingking = Cingir
Keluarga = Kulawarga
Kemarin = Kamari
Kemarin Lusa = Mangkukna
Kemauan = Kahoyong, Kahayang
Kenyak = Wareg
Kepala = Mastaka, Hulu, Sirah
Keras = Teuas ; Mengeras = Ngabagel, Neuasan
Kerbau = Munding
Keringat = Kesang
Kerja = Damel, Gawe ; Pekerjaan = Padamelan, Pagawean
Kertas = Keretas
Kesana = Kaditu
Kesini = Kadieu
Ketek = Kelek, Ingkab
Ketel = Katel
Ketika/Saat = Basa, Waktos
Kira-kira = Kinten-kinten
Kiri = Kenca
Kolam Ikan = Balong
Kolam Lumpur = Leuwi
Kota = Dayeuh
Kota Pinggiran = Pasisian
Kucing = Ucing
Kuku = Kuku, Tanggay
Kumis = Kumis, Rumbah
Kuning = Koneng
Kunyit = Koneng
Kupu kupu = Kukupu
Kura-kura = Kuya
Kurang = Kirang
Kursi = Korsi
Kurus = Peot
Kutilang = Cangkurileung
Nama-nama binatang dalam bahasa sunda :
Ayam = hayam
Burung = manuk
Capung = papatong
Cicak = cakcak
Harimau = maung
Ikan = lauk
Itik/bebek = entog/meri
Kecoa = cucunguk
Kelelawar = lalay/kalong
Kerbau = munding
Kodok = bangkong
Kucing = ucing
Kupu-kupu = kukupu
Kura-kura = kuya
Lalat = laleur
Merpati = japati
Nyamuk = reungit
Sapi = sapi
Semut = sireum
Tupai = bajing
Tikus = beurit
Ular = oray
Ulat = hileud
Nama-nama Anggota badan dalam sunda:
Alis = halis
Bibir = biwir, lambey
Dagu = gado
Dahi = tarang
Dengkul = tuur
Gigi = waos, huntu (kasar)
Hidung = irung, pangambung
Jari = ramo
Kaki = suku, sampéan (halus)
Kepala = mastaka, sirah (kasar)
Leher = beuheung
Lidah = letah
Mata = soca, panon
Paha = pingping
Pantat = bujur , imbit (halus)
Pantat = imbit, bujur
Perut = patuangan , beuteung
Pinggul = cangkeng
Pipi = pipi , damis
Punggung = tonggong
Rambut = buuk
Tangan = leungeun , panangan (halus)
Telinga = cepil, ceuli (kasar)
Nama buah-buahan :
Belimbing = Balingbing
Bengkuang = bangkuang
Biji = siki
Durian = kadu
Jambu Biji = Jambu Batu
Kedongdong = kadongdong
Kelapa = kalapa
Kentang = kentang
Mangga = buah
Manggis = manggu
Mentimun = bonténg
Nanas = ganas
Pepaya = gedang
Pisang = cau
Pohon = tangkal
Rambutan = rambutan
Semangka = samangka
Singkong = Sampeu
Ubi = hui
Arti Kehed = Sialan
BABASAN DINA BASA SUNDA :
1. Abong biwir teu diwengku, létah teu tulangan. (Jelema anu ngomongna
sakarep sorangan).
2. Adep-adep. (Kumawula).
3. Agul ku payung butut. (Ngagulkeun luluhur/karuhun sorangan).
4. Ajak jawa. (Sarua jeung tawar gatra, nawaran tapi teu saenyana).
5. Akal koja. (Pinter dina kagorengan atawa kajahatan).
6. Aki aki tujuh mulud. (Lalaki nu geus kolot pisan).
7. Along-along bagja. (Teu tulus meunang bagja).
8. Ambek nyedek tanaga midek. (Kacida ambekna tapi teu boga daya pikeun
ngalawananana).
9. Ambekna sakulit bawang. (Babari ambek).
10. Amis budi. (Alus budi parangina).
11. Amis daging. (Gampang katerap panyakit kulit).
12. Anak tilu keur kumusut. (Awéwé nu geus boga anak nu teu bisa ngurus dirina).
13. Anggeus-anggeusan. (Bébéakan).
14. Apal cangkem. (Apal tapi teu ngarti maksudna).
15. Asa bucat bisul. (Lugina sanggeus ngaréngsékeun pagawéan beurat).
16. Asa dijual payu. (Pada ninggalkeun di panyabaan/pangumbaraan).
17. Asa dina pangimpian. (Teu percaya kana hiji kaayaan bawaning ku hélok).
18. Asa dipopokan tai. (Ngarasa pohara diwiwirangna).
19. Dipupuk birus. (Ngarasa tibra/rineh haté).
20. Asa ditonjok congcot. (Kacida atohna lantaran dibéré barang anu
dipikahayangna).
21. Asa kagunturan madu, kaurugan menyan putih (Kacida atohna).
22. Asa kaindit. (Rarasaan waktu ngadéngé sora nu hébat atawa raraméan nu
pohara; asa kajurung).
23. Asa katumbu umur. (Asa atoh ku lantaran ditulung dina keur kaayaan kacida
susahna).
24. Asa kiamat. (Pohara ngarasa susahna jeung sedih luar biasa).
45. Babalik pikir. (Robah lampah jadi hade).
46. Balég tampélé. (Mangkat begér, wani ditukangeun ari dihareupeun éra kénéh).
47. Bali geusan ngajadi. (Lemah cai tempat dilahirkeun).
48. Balik ngaran. (Maot di panyabaan).
49. Bangbang koléntang. (Sagala euweuh, teu boga duit pisan).
50. Banting tulang. (Digawé paeh poso, popohoan).
51. Batok kohok piring semplék. (Paparabotan nu taya hargana).
52. Batur ngalér ieu ngidul. (Lain-lainna jeung anu keur diomongkeun ku batur
lantaran saliwang atawa teu pati ngarti kana caritaan salah saurang nu keur
ngariung).
53. Bau-bau sinduk. (Baraya kénéh sanajan geus laér).
54. Beak déngkak. (Geus béak tarékah).
55. Beak ka lebu-lebuna. (Teu nyésa saeutik-eutik acan).
56. Belang bayah. (Goréng hate).
57. Béngkok tikoro. (Teu kabagéan dahareun lantaran teu datang atawa geus
béakeun mantén).
58. Beurat nyuhun beurat nanggung. (Kacida tumarimana, nuhun pisan).
59. Beurat birit. (Kedul).
60. Beuteung anjingeun. (Beuteung anu gedé ka luhur).
61. Beuteung mutiktrik berekat meunang. (Nu tas dahar seubeuh di nu hajat ari
balik mawa berekatna deuih).
62. Bihari ngalingling pasir, ayeuna ngalanglang pasar. (Jaman geus robah, loba
jelema nu ganti pacabakan atawa robah tingkah lakuna).
63. Birit sééng. (Hideung lestreng).
64. Bisa jeujeuh pakeun. (Bisa ngatur rejeki).
65. Bisi aya cai ti cai geusan mandi. (Bisi aya nu kasigeung atawa katoél
mamaras rasa).
66. Biwir nyiru rombéngeun. (Resep nyaritakeun cécék bocék jeung nu saenyana
kudu dirusiahkeun).
67. Bluk nyuuh blak nagkarak. (Kabina-bina rajinna dina enggoning nyiar
kipayah).
68. Bobo sapanon carang sapakan. (Teu puguh undak-usukna teu bérés éntép
seureuhna).
69. Bobor karahayuan. (Katarajang apes, cilaka atawa meunang kasusah).
70. Bodo aléwoh. (Bodo tapi bari daék tatanya).
71. Bodo katotoloyoh. (Bodo bari tara daék tatanya).
25. Asa peunggas rancatan. (Leungiten ku jelma anu kapercaya atawa nu jadi
andelan/loba jasana).
26. Asa rawing daun ceuli. (Mindeng ngadéngé omongan nu teu ngeunah).
27. Asa teu beungeutan. (Kacida érana).
28. Asa nyanghulu ka jarian. (Teu ngeunah rasa lantaran kudu ngadunungan ka
jalma anu sahandapeun pangartina atawa harkatna).
29. Atah adol. (Kurang ajar).
30. Atah warah. (Kurang atikan).
31. Ateul biwir. (Teu kuat hayang milu nyarita).
32. Ateul dampal leungeun. (Kacida keuheulna).
33. Awak kawas badawang. (Awak gedé kalawan teu matut).
34. Awak sabeulah. (Iimah sorangan, teu aya pamajikan/salaki).
35. Awak sampayaneun. (Jangkung leutik atawa lenjang).
36. Awét jaya, awét ngora. (Katénjona siga ngora baé).
37. Awét rajét. (Laki-rabi nu lana, tapi loba pisan pacéngkadanana).
38. Awéwé mah dulang tinandé. (Awéwé mah biasana kumaha lalaki).
39. Aya bagja teu daulat. (Rék meunang bagja ngan teu tulus).
40. Aya buntutna. (Aya terusna tina perkara nu nguciwakeun).
41. Aya gantar kakaitan. (Aya hal anu teu sapuk jeung haténa tapi teu
dikedalkeun, teu ihlas pisan).
42. Aya jodo pakokolot. (Bisa ngajodo sanggeus duanana pada-pada kolot).
43. Aya pikir kaping buri. (Aya maksud anu teu dikedalkeun).
44. Ayak-ayak beas, nu badag moncor nu lembut nyangsang. (Kaayaan nu sarwa
teu adil).
72. Boga pikir rangkepan. (Henteu ujug-ujug atawa gampang percaya kana
omongan batur nu manis).
73. Boga sawah saicak. (Boga sawah leutik).
74. Bohong dirawuan. (Kacida rahulna).
75. Borangan ku surak. (Éraan dina gempungan jelema réa).
76. Bru di juru bro di panto, ngalayah di tengah imah. (Barangteundeun teu
puguh tempatna).
77. Buah ati. (Kakasih, anak nu dipideudeuh).
78. Buburuh nyatu diupah béas. (Meunang dua kauntungan).
79. Budak bau jaringao kénéh. (Budak olol-lého, budak can aya kanyaho).
80. Bujang jenggléngan. (Jajaka tulén sarta tegep).
81. Bujang tarangna. (Lalaki nu tacan kungsi kawin tapi geus lain bujang deui).
82. Buncir leutik loba duit. (Beunghar).
83. Buntu laku. (Teu bisa neruskeun usaha).
84. Buntut kasiran. (Korét, kumed).
85. Bur beureum bur hideung hurung nangtung siang leumpang. (Hirup senang
taya kasusah, salilana ginding).
86. Buruk-buruk papan jati. (Sanajan ngéwa ka dulur nu landes tapi teu téga
ngantep).
87. Burung palung dulur sorangan. (Teu téga ngantep ka dulur sanajan ngéwa).
88. Buta jaladara. (Jelema nu bisa nahan napsuna, nu teu resep ngumbar napsu
amarah).
89. Buta térong. (Pamoyok ka jalma nu goréng patut, turug-turug sagala beuki).
90. Butamuna. (Bodo balilu, teu nyaho naon-naon).
91. Caang bulan opat welas, jalan gedé sasapuan. (Rido pisan).
92. Caang padang narawangan. (Panganteb kana caang pikir).
93. Caang pikir. (Calakan, bisa gancang mikir).
94. Cacag nangkaeun. (Teu bérés, teu rata).
95. Cacah rucah atah warah. (Somah nu dianggap teu aya ajénna sarta bodo).
96. Cadu mungkuk haram dempak. (Minangka sumpah moal daék ngéléhan
maneh).
97. Campaka jadi di reuma. (Nu geulis urang lembur atawa kampung nu di
pasisian).
98. Capé gawé teu kapaké. (Hanas capé ari hasil pagawéanana dicawad ku nu
nitah).
99. Cara embé. (Embung mandi, sieun ku cai).
100. Cara merak. (Beuki pisan kana lada).
101. Caringcing pageuh kancing. (Taki-taki mageuhan tulak).
102. Ceuli léntaheun. (Sadéngé-déngé, padahal lain déngékeuneunana).
103. Cilaka dua belas. (Cilaka pohara).
104. Ciri sabumi cara sadesa. (Adat kabiasaan di unggal daérah atawa nagara
béda-béda).
105. Clik putih clak bodas. (Rido, iklas, kaluar tina haté nu beresih).
106. Cucuk rungkang. (Teu adil dina ngabagikeun barang).
107. Cukang tara néangan nu ngising. (Nu hayang ditulungan sapantesna datang
ka nu rék dipéntaan tulungna).
108. Curiga manjing warangka. (Maot sampurna balik ka asal).
117. Deukeut deuleu pondok léngkah. (Kurang pamandangan jeung teu pati bébas
dina indit-inditan).
118. Deungeun haseum. (Teu baraya saeutik-eutik acan).
119. Dimangsabodokeun. (Dikumahakarepkeun, teu dipiroséa).
120. Dibabuk lalay. (Diperekpek ku paneunggeul, diteunggeulan).
121. Dibeulah hoé. (Disiger tengah-tengah, buukna disisiran).
122. Dibeuweung diutahkeun. (Dipikir bulak-balik).
123. Didagoan ku sééng nyéngsréng. (Didagoan ku kabutuh rumah tangga atawa
pangabutuh nu miskin).
124. Dihin pinasti anyar pinanggih. (Sagala rupa nu kaalaman ayeuna saéstuna
geus ditangtukeun ti heula ku Pangéran).
125. Dihurun suluheun. (Disamuratkeun jeung nu boga dosa).
126. Dijieun lalab-rumbah. (Dimomorékeun, dianggap teu sabaraha).
127. Dikepung wakul buaya mangap. (Dikepung ku musuh anu samakta
pakarang).
128. Dikerid peuti. (Euweuh nu tinggaleun, dibawa kabéh).
129. Disakompét daunkeun. (Disamarutkeun jeung nu boga dosa, padahal teu
pipilueun).
130. Disiksik dikunyit-kunyit, dicacag diwalang-walang. (Dihukum beurat pisan,
dihukum pati).
131. Disuhun dina embun-embun. (Ditarimakeun pisan).
109. Dagang peda ka Cirebon. (Henteu payu daganganana sabab ngajual ka
tukangna).
110. Dah bawang dah kapas. (Tah barangna, tah duitna).
111. Dahar kawas meri. (Uprat-aprét jeung ngarémeh).
112. Dahar sakésér daun. (Daharna mindeng pisan).
113. Datang katingali tarang, undur katingali punduk. (Datang kanyahoan, balik
ogé kanyahoan).
114. Dédéngé tara. (Neruskeun béja anu tacan sidik pisan).
115. Deugdeug tanjeuran. (Pada ngadeugdeug, pada nongton sabab jadi
tongtonan).
116. Deukeut-deukeut anak taleus. (Teu nyaho yén baraya, padahal geus lila
padeukeut imah).
117. Deukeut deuleu pondok léngkah. (Kurang pamandangan jeung teu pati bébas
dina indit-inditan).
118. Deungeun haseum. (Teu baraya saeutik-eutik acan).
119. Dimangsabodokeun. (Dikumahakarepkeun, teu dipiroséa).
120. Dibabuk lalay. (Diperekpek ku paneunggeul, diteunggeulan).
121. Dibeulah hoé. (Disiger tengah-tengah, buukna disisiran).
122. Dibeuweung diutahkeun. (Dipikir bulak-balik).
123. Didagoan ku sééng nyéngsréng. (Didagoan ku kabutuh rumah tangga atawa
pangabutuh nu miskin).
124. Dihin pinasti anyar pinanggih. (Sagala rupa nu kaalaman ayeuna saéstuna
geus ditangtukeun ti heula ku Pangéran).
125. Dihurun suluheun. (Disamuratkeun jeung nu boga dosa).
126. Dijieun lalab-rumbah. (Dimomorékeun, dianggap teu sabaraha).
127. Dikepung wakul buaya mangap. (Dikepung ku musuh anu samakta
pakarang).
128. Dikerid peuti. (Euweuh nu tinggaleun, dibawa kabéh).
129. Disakompét daunkeun. (Disamarutkeun jeung nu boga dosa, padahal teu
pipilueun).
130. Disiksik dikunyit-kunyit, dicacag diwalang-walang. (Dihukum beurat pisan,
dihukum pati).
131. Disuhun dina embun-embun. (Ditarimakeun pisan).
132. Disusul tepus. (Ditéangan terus nepi ka beunang).
133. Ditangtang diténgténg dijieun bonténg sapasi. (Digulang-gapér).
134. Diuk nangtung asa lanjung. (Keur loba kabingung).
135. Dogdog pangréwong. (Bantuan anu lumayan pisan).
136. Dosa salaput hulu. (Bakat teuing ku loba dosa).
137. Dug hulu pet nyawa. (Digawé beurat teu aya eureunna).
138. Duit pait. (Duit teu meunang dipaké pikeun kaperluan pribadi).
139. Dukun lintuh panyakit matuh. (Kalah loba ngaluarkeun duit jang mayar
dukun tapi panyakit angger teu cageur).
140. Dulur pet ku hinis. (Dulur teges, dulur saindung sabapa).
141. Duum tinggi. (Ngabagikeun naon-naon henteu adil).
142. Éléh papan. (Teu meunang kasempetan maén ti heula).
143. Élmu sapi. (Guyub dina hal nu kurang hade).
144. Élmu tumbila. (Nu boga imah ngarugikeun tamuna).
145. Élmu tungtut dunya siar, sukan-sukan sakadarna. (Hirup kudu bari nyiar
élmu pikeun kasalametan dunya ahérat sarta kudu siger tengah).
146. Elok bangkong. (Nuju sakarat, ngan kari tunggu dawuh baé).
147. Embung kalangkangan. (Embung kaéléhkeun).
148. Éncer uteuk. (Calakan).
149. Endog mapatahan hayam. (Nu sangoraeun mapatahan ka nu sakoloteun).
150. Éra parada. (Era ku lampah batur atawa ku omonganana nu matak aéb).
151. Euweuh élmu panungtungan. (Élmu mah moal aya béakna).
152. Euweuh nu ngaharu-biru. (Euweuh nu maliré atawa euweuh nu ngaganggu).
153. Gagalana. (Jagona, kokojona).
154. Galak sinongnong. (Mimiti sir ka awéwé, can wani adu hareupeun).
155. Galak timburu. (Babari timburuan).
156. Galédéh gado. (Daréhdéh, tapi henteu terus kana haté).
157. Gancang pincang. (Gancang (dina gawé) tapi teu pati bener).
158. Gantung déngé. (Ngarasa hanjakal, hayang kénéh ngadéngékeun tapi anggeus mantén).
159. Gantung teureuyeun. (Ngarasa hanjelu, barangdahar hayang kénéh kapaksa
dieureunkeun).
160. Garo-garo teu ateul. (Gagaro tukangeun ceuli nandakeun bingung atawa
keuheul).
161. Garo maling. (Gagaro bari teu sadar).
162. Garo singsat. (Gagaro bari nyingsat lantaran geus teu sabar atawa lantaran
ambek).
163. Gedé gunung pananggeuhan. (Boga baraya luhur pangkat, gedé dunya.
dipaké andelan pibisaeun atawa pibakaleun nulungan dina perluna).
164. Gedé hulu. (Adigung).
165. Geledug cés. (Hébat mimitina wungkul, ari tuluyna henteu sabaraha atawa
mudedes pisan).
166. Gemah ripah loh jinawi. (Gegek cacah jiwana sarta raharja).
167. Géntél kéak. (Méh teu lésot (budak ti indungna), lamun dilésotkeun sok
ceurik).
168. Genténg-genténg ulah potong. (Sanajan hasilna teu sabaraha keun baé
tinimbang luput).
169. Gering nangtung. (Ngalanglayung, ngareunggeuy, teu gering parna, tapi teu
séhat bener ogé henteu).
170. Gering pikir, (Boga kasusah atawa kasedih).
171. Getas harupateun, (Babari ambek, babari anggeus-anggeusan).
172. Geugeut manjahan, (Nénéh bonténg ngan teu nepi ka neunggeul).
173. Geulis panon, (Susuganan).
174. Geulis sisi, laur gunung, sonagar huma, (Ari rupa mah tegep ngan dangong
dusun).
175. Geus apal luar jerona. (Geus nyaho kalakuan jeung tabéat jelema).
176. Geus aya dina pésak. (Geus kanyahoan rusiahna).
177. Geus aya kembang-kembangna. (Geus aya hal-hal anu nimbulkeun harepan
kana hasil maksud).
178. Geus bijil bulu mayang. (Geus balég, mimiti begér (budak lalaki).
179. Geus cumarita. (Geus kawin sarta imah-imah sorangan).
180. Geus karasa pait peuheurna. (Geus kaalaman sagala rupa nu teu ngeunahna
atawa nu matak susah).
181. Geus labuh bandéra. (Geus diputus perkara).
182. Geus nahi kana kopi. (Teu ngareunah mun teu nginum kopi, geus nyandu
kana kopi).
183. Geus nyanghulu ngalér. (Geus maot).
184. Geus turun amis cau. (Mangkat begér, geus témbong kawanitaanna).
185. Ginding kekempis. (Ginding tapi teu boga duit).
186. Goréng peujit. (Goréng hate).
187. Goréng sisit. (Goréng milik).
188. Gulak-giluk kari tuur, hérang-hérang kari mata, teuas-teuas kari bincurang.
(Asal beunghar jadi miskin, teu boga naon-naon nu aya hargana).
189. Gunung kapitan sela. (Budak awéwé nu boga lanceuk lalaki hiji jeung adi
lalaki hiji).
190. Gunung tanpa tutugan sagara tanpa tepi. (Taya wates-watesna).
191. Gurat batu. (Keukeuh, kukuh).
192. Gurat cai. (Teu puguh jangjina, sok robah tangtungan).
193. Guyur salelembur, éar sajajagat. (Pohara geunjleungna).
194. Hadé gogog hadé tagog. (Hadé basa hade tata).
195. Hadé ku omong goréng ku omong. (Sagala rupa perkara biasana dianggap
alus jeung goréng ku batur, gumantung kana caritaan urang).
196. Hampang birit. (Daékan).
197. Hampang leungeun. (Babari neunggeul).
198. Handap asor. (Daék ngahormat ka batur).
199. Handap lanyap. (Hornat tapi matak nyéntug kana haté).
200. Hapa hui. (Taya panarimana, teu aya pamales budi ka nu geus nyieun
kahadéan).
201. Harelung jangkung. (Kacida jangkungna).
202. Haréwos bojong. (Omongan nu diharéwoskeun tapi kadéngé ku nu deukeut
ka nu diharéwoskeun).
203. Harigu manukeun. (Nonjol ka hareup hariguna).
204. Haripeut ku teuteureuyeun. (Totoroso pisan kana urusan pirejekieun).
205. Harus omong batan goong. (Béja nu ngandung pituah gancang pisan
nyebarna bari sok ditarambahan nepi ka asalna sajeungkal jadi sadeupa).
206. Haseum budi. (Leuwih loba cemberut jeung baeud tibatan seuri atawa
marahmay).
207. Haseum kawas cuka bibit. (Kurawed haseum, teu méré budi pisan).
208. Hawara biwir. (Resep ngabéjakeun-béjakeun perkara anu tacan tangtu bakal
dilaksanakeun).
209. Hayang leuwih jadi léwéh. (Hayang untung malah rugi).
210. Hayang untung jadi buntung. (Tinimbang untung kalah rugi).
211. Héjo carulang. (Warna kulit awéwé anu alus rada ngoraan tina hideung
santen).
212. Héjo cokor badag sambel. (Dusun pisan).
213. Héjo tihang. (Teu cééhan, resep pipindahan, resep gunta-ganti pagawéan).
214. Henteu cai hérang-hérang acan. (Teu disuguhan naon-naon).
215. Henteu jingjing henteu bawa. (Henteu mawa naon-naon keur oléh-oléh ka
nu dijugjug).
216. Herang caina beunang laukna. (Nu dipikahayang bisa laksana tur teu
nganyenyeri batur).
217. Heueuh-heueuh bueuk. (Nyatujuan ari di.luar mah, ngan bae henteu terus
jeung hatena).
218. Heuras genggerong. (Teu bisa ngangeunahkeun haté batur ku omongan).
219. Heureut pakeun. (Teu réa kaboga, saeutik pangasilan).
220. Heurin ku létah. (Hayang jeung perlu ngabéjakeun hiji perkara ngan sieun
pok kulantaran loba karisi karémpan).
221. Hideung ngabangbara. (Hideung meles sarta hérang).
222. Hideung ogé buah manggu, matak tigurawil bajing. (Nyolong badé, salah
duga).
223. Hirup di nuhun, paéh dirampés. (Tanda geus pasrah).
224. Hirup katunggul ku pati. (Hirup ditungtungan ku maot).
225. Hirup ku ibun gedé ku poé. (Sasat euweuh nu ngurus, hirup kalantar).
226. Hirup ku panyukup gede ku pamere. (Hirup samahi-mahi ku pamere batur
bae, sabab teu purun hojah sorangan dina enggoning nyiar kipayah).
227. Hirup sapait samamanis. (Rukun, sabagja sacilaka).
228. Hirup teu neut, paéh teu hos. (Terus-terusan gering ripuh, tapi teu maot).
229. Huap hiji diduakeun. (Ngirit-ngirit kaperluan sapopoé, supaya bisa
nyumponan kaperluan anak atawa saha baé anu perlu dibélaan).
230. Hujan cipanon. (Loba ceurik).
231. Huleng jentul. (Némbongkeun paroman anu ngandung kasusah, mindeng
ngajentul).
232. Hurip gusti waras abdi. (Salamet raja katut rahayatna).
233. Hutang salaput hulu. (Loba pisan hutangna nepi ka samar bisa kabayar).
234. Hutang uyah bayar uyah. (Amal perbuatan sok aya wawalesna).
248. Jadi cikal bugang. (Pangheulana kasambut di pangperangan).
249. Jadi kembang carita. (Jadi bahan carita nu narik perhatian dina riunganriungan).
250. Jadi kulit jadi daging. (Jadi kabiasaan nu hésé dipiceunna).
251. Jadi sabiwir hiji. (Pada muji kahadéanna).
252. Jajar pasar. (Sedeng atawa meujeuhna rupana).
253. Jaksi sajantung. (Rupa bitis anu alus).
254. Jalma manuk. (Jelema primitip nu masih kénéh sok pipindahan, henteu
matuh di hiji tempat = nomaden).
255. Jalma pasagi. (Jelema boga, réa kabisa, turunan hadé).
256. Jaman cacing dua duit. (Jaman baheula pisan).
257. Jaman tai kotok dilebuan. (Jaman buhun).
258. Jantung ati. (Kakasih).
259. Jauh ka bedug carang ka dayeuh. (Dusun, teu nyaho ditata adat).
260. Jauh tanah ka langit. (Kacida bédana).
261. Jauh-jauh panjang gagang. (Hanas jauh-jauh ogé dijugjug, ari pék teu hasil
nu dimaksud) .
262. Jelema balung tunggal. (Jelema bedas pisan).
263. Jelema kurang jejeg. (Teu pati bérés pikiranna).
264. Jelema sok keuna ku owah gingsir. (Umumna jelema sok robah tangtunganana
tara kuat nahan gogoda).
265. Jelema teu balég. (Jelema teu bener).
266. Jelema pasésaan. (Jelema nu kungsi gélo).
267. Jiga tunggul kahuru. (Goréng patut).
268. Jual dedet. (Ngajual barang satengah maksa).
269. Jumorojog tanpa larapan. (Datang teu ngiberan heula ka nu saluhureun
atawa ka nu can wawuh).
235. Ieu aing. (Sombong, adigung).
236. Igan aragas kawas gambang. (Kacida kuruna nepi kaciri tulang-tulang
igana).
237. Ilang tanpa karana. (Leungit teu puguh sababna).
238. Indit sirit. (Indit saréréa saeusi imah).
239. Indung hukum bapa darigama. (Papadon agama jeung nagara).
240. Indung suku gé moal dibéjaan. (Niat pageuh nyekel rusiah).
241. Indung tunggul rahayu, bapa tangkal darajat. (Kasalametan jeung kabagjaan
nu jadi anak gumantung kana karidoan jeung doa indung-bapa).
242. Inggis batan maut hinis. (Kacida inggisna atawa paurna).
243. Inggis ku bisi rémpan ku sugan. (Sieun ku rupa-rupa hal anu can tangtu
kasorang).
244. Inget-inget poho. (Asa inget asa poho).
245. Ipis biwir. (Épés méér, babari ceurik).
246. Ipis kulit beungeut. (Gedé kaéra).
247. Ipis wiwirang. (Kurang kaéra).
270. Kabawa ku sakaba-kaba. (Kabawakeun lampah teu puguh ku batur,
kapangaruhan ku batur).
271. Kacanir bangban. (Kawiwirang, meunang kaéra).
272. Kaceluk ka awun-awun. (Kamashur ka mana-mana).
273. Kaduhung tara ti heula. (Ngarasa hanjakal mah tangtu tara saméméh migawé
kasalahan).
274. Kagok asong. (Kapalang geus nyanggupan, teu bisa mundur deui).
275. Kahieuman bangkong. (Siga beunghar padahal mah kapihapéan banda
batur).
276. Kahutangan budi. (Geus narima kahadéan ti batur).
277. Kajejek ku hakan. (Hasil usaha ngan beak keur kaperluan dahareun wungkul).
278. Karawu kapangku. (Sagala pagawéan kacabak jeung hasilna hadé).
279. Katempuhan buntut maung. (Katempuhan urusan atawa kasusah batur).
280. Kapiheulaan ngaluluh taneuh. (Hudang kabeurangan).
281. Kapipit galih kadudut kalbu. (Kapincut, bogoh).
282. Kasép ngalémpéréng konéng. (Nya kasép nya ginding).
283. Kasuhun kalingga murda. (Katarima pisan lahir batin).
284. Katindih ku kari-kari. (Katuding atawa kasangka pédah aya patalina jeung
kajadian perkara).
285. Kausap sétan. (Kagoda ku sétan nepi ka wani ngalampahkeun kajahatan
atawa pagawéan ma’siat).
286. Kawas aeud. (Goréng budi; bangor).
287. Kawas anu teu dibedong. (Kaluar asup tara meundeutkeun panto).
288. Kawas bayah kuda. (Bélél pisan).
289. Kawas beubeulahan térong. (Sakarupa pisan siga nu kembar).
290. Kawas beusi atah meuleum. (Geuneuk).
291. Kawas bodor réog. (Jelema anu tingkah lakuna pikaseurieun).
292. Kawas bueuk meunang mabuk. (Ngeluk jeung teu wani ngomong da rumasa
boga dosa).
293. Kawas bujur aseupan. (Diuk teu daék cicing).
294. Kawas careuh bulan. (Nu diwedak kandel teuing).
295. Kawas ciduh jeung reuhak. (Sarua goréngna).
296. Kawas cucurut kaibunan. (Goréng patut sarta pikarunyaeun).
297. Kawas dodol bulukan. (Jelema hideung diwedakan teu rata).
298. Kawas durukan huut. (Pibahayaeun anu teu kaciri sarta beuki lila beuki
gedé).
299. Kawas ékék. (Ka nu papakéan sarwa héjo).
300. Kawas gaang katincak. (Répéh sapada harita, ngadadak jempling).
301. Kawas gateuw. (Teu bisa liar lantaran gering atawa geus rarémpo).
302. Kawas hayam panyambungan. (Talamba-tolombo dina riungan lantaran
euweuh nu wawuh).
303. Kawas heulang pateuh jangjang. (Teu bisa walakaya lantaran teu boga nu
diandelkeun).
304. Kawas himi-himi. (Méh salilana babarengan, tara daék papisah).
305. Kawas jelér kasaatan. (Teu daék cicing).
306. Kawas jogjog mondok. (Cékcok, récok, gandéng ku nu ngomong pabedasbedas).
307. Kawas ka budak rodék hulu. (Ngahina, kawas ka jelema nu bodo atawa
kawas ka budak nu bolon kénéh).
308. Kawas kedok bakal. (Kacida goréng patutna).
309. Kawas langit jeung bumi. (Pohara bédana).
310. Kawas lauk asup kana bubu. (Hésé kaluar deui tina salah sahiji lingkungan
lantaran katalian ku jangji atawa ku aturan).
311. Kawas leungeun nu palid. (Ngopépang, sagala dicabak atawa dicekel).
312. Kawas nu kékéd. (Teu bisa barangbawa).
313. Kawas nu meunang lotré. (Meunang rejeki gedé nu teu disangka-sangka).
314. Kawas rama jeung sinta. (Nurub cupu).
315. Kawas siraru jadi. (Riab ka mana-mana).
316. Kawas supa jadi. (Gancang pisan jadina jeung ngalobaannana).
317. Kawas tatah. (Teu hideng sorangan, kudu dititah baé).
318. Kawas tikukur. (Nyebut ngaran sorangan ka nu anyar pinanggih).
319. Kawas toéd. (Beuki ngomong).
320. Kawas tunggeu. (Jelema teu pikaresepeun, goréng patut jeung tungi, tara
pati ngomong).
321. Kawas tunggul kahuru. (Goréng patut).
322. Kawas ucing kumareumbi. (Sagala dicabak, sagala dicekel).
323. Kawas wayang pangsisina. (Goréng rupana).
324. Keuna kana mamarasna. (Keuna kana haté, karasa ngajeletit kana haténa).
325. Keuna ku lara teu keuna ku pati. (Bisa jadi éléh atawa tatu tapi teu maot).
326. Keur awak saawakeun. (Keur manéhna sorangan).
327. Keur béntang surem. (Keur apes).
328. Keur meujeuhna bilatung dulang. (Keur meujeuhna parabaneun).
329. Kokolot begog. (Ngomong teu merenah kawas kolot, dilarapkeun ka budak
ngora).
330. Kokoro manggih mulud, puasa manggih lebaran. (Kokomoan dina waktu
aya rejeki).
331. Kokoro nyenang. (Nembongkeun pangaboga nu teu sabaraha lantaran
hayang dipuji).
332. Kokoro nyoso malarat rosa, lebaran teu meuncit hayam. (Kacida malaratna).
333. Kolot dapuran. (Kolot nurutkeun pancakaki).
334. Kolot kolotok. (Kolot tapi euweuh kanyaho).
335. Kuah beukah. (Rejeki teu sabaraha tina gawé tambuh laku/tina gawé nu teu
tangtu).
336. Kudu asak jeujeuhan. (Kudu gedé jeujeuhan, loba tinimbangan).
337. Kudu bisa ngaragap haté batur. (Kudu bisa ngira-ngira pirasaeun haté
batur).
338. Kudu bisa ngeureut pakeun. (Kudu bisa ngajeujeuhkeun rejeki).
339. Kujang dua pangadékna. (Usaha anu ngadatangkeun dua kauntungan).
340. Kulimis kawas cucurut kaibunan. (Goréng patut jeung matak pikarunyaeun).
341. Kumaha ceuk nu dibendo baé. (Kumaha ceuk pangagung baé).
342. Kumaha kecebur caina geletuk batuna baé. (Kumaha béhna, kumaha engké
baé).
343. Kumaha raména pasar. (Kumaha guyubna batur jenuk balaréa).
344. Kuru cileuh kentél peujit. (Ngurangan saré, ngurangan dahar lantaran aya nu
dimaksud).
345. Kurung batok. (Teu daék lunta ti lembur, jadi teu loba kanyaho).
349. Lain bantrak-bantrakeun. (Lain lawaneun).
350. Lain jalma joré-joré. (Lain jalma turunan hina tapi turunan hadé).
351. Lain lantung tambuh laku, lain léntang tanpa béja. (Lain indit-indit teu
puguh nu dimaksud tapi aya picaritaeun penting).
352. Lain palid ku cikiih. (Lain jelema sakaba-kaba).
353. Langsung saur bahé carék. (Sok gampang nyarékan atawa ngomong nu
matak nyéntug kana haté).
354. Lembur singkur mandala singkah. (Tempat nyumput sarta jauh).
355. Léngkah kapiceun. (Nyaba bari aya nu dimaksud tapi teu hasil).
356. Léntah darat. (Jalma nu sok méré nginjeum duit maké réntén gedé).
357. Lésang kuras. (Teu bisa nyésakeun rejeki teundeunan).
358. Létah leuwih seukeut manan pedang. (Raheut haté ku omongan leuwih
peurih karasana ti batan raheut biasa).
359. Leubeut buah héjo daun. (Keur meujeuhna loba rejeki).
360. Leumpang nurutkeun indung suku. (Leumpang/nyaba teu puguh nu
dijugjug).
361. Leutik burih. (Leutik haté, borangan).
362. Leutik ringkang gedé bugang. (Sipat jelema upama maot loba urusanna,
sumawonna mun nepi ka ajal di panyabaan).
363. Leuweung ganggong simagonggong, leuweung sisumenem jati. (Leuweung
geueuman pikakeueungeun).
364. Liang cocopét. (Liang leutik hara-haraeun).
365. Lindeuk japati. (Siga lindeuk tapi linghas, bisa méré budi manis tapi teu
beunang dipaké kaheureuyan).
366. Lindeuk piteuk. (Siga lindeuk tapi linghas).
367. Loba jaksa. (Loba teuing nu méré timbangan atawa naséhat).
368. Lolondokan. (Bisa ngaluyukeun diri jeung kaayaan lingkungan atawa jeung
kahayang jaman).
369. Luhur kokopan. (Kumaki, angkuh).
370. Luhur kuta gedé dunya. (Gagah tur beunghar taya kakurang).
371. Luhur pamakaman. (Luhur kokopan).
372. Luncat mulang. (Teu beunang dicekel omonganana sabab sok robah).
346. Laér gado. (Sok kabitaan ku kadaharan nu aya di batur).
347. Lalaki langit, lalanang jagat. (Lalaki anu gagah perkasa tur kasép).
348. Lali rabi tégang pati. (Poho ka pamajikan jeung téga kana nyawa pikeun
ngabéla nagara jeung bangsa).
373. Mabok pangkat. (Ieu aing jeneng).
374. Macan biungan. (Jelema teu akur jeung batur salembur).
375. Maén sabun. (Maén nu teu sawajarna).
376. Malapah gedang. (Malibir heula méméh nyaritakeun maksud nu sabenerna).
377. Maliding anak. (Pilih kasih).
378. Malik mépéh. (Gulang-guling lantarana teu kuat nahan nyeri).
379. Malik rabi pindah ngawula. (Nganteurkeun dahareun ka dunungan nu
anyar).
380. Manan léwéh mending waléh. (Tinimbang matak susah sorangan mending
ngomong satabarasna).
381. Manasina sambel jahé, toptop téwéwét. (Moal ujug-ujug karasa atawa kaala
hasilna, kudu sabar).
382. Mandi getih. (Boloboran getih lantaran ngadu jajatén maké pakarang
seukeut).
383. Mandi kembang. (Mandi ku cai dikembangan tujuh rupa jeung dijampéan).
384. Mandi oray. (Mandi sakecebes teu maké sabun-sabun acan).
385. Mani hayang utah iga. (Ngarasa kacida sebelna nénjo atawa ngadéngé
kalakuan batur nu pikaijideun).
386. Mapag kala. (Pindah atawa nyaba nuju ka tempat kala cicing, jadi meunang
kasusah).
387. Marudah haté. (Teu tengtrem haté lantaran teu sugema jeung kaayaan).
388. Mata dijual ka peda. (Dilarapkeun ka nu malaweung, nepi ka teu awas ka
nu disanghareupan).
389. Mata duiteun. (Piduit pisan, kasengsrem ku duit).
390. Mata karanjang. (Resep ka awéwé, teu kaop ningali nu geulis).
391. Mata simeuteun. (Ngarasa héran nepi ka olohok teu ngiceup-ngiceup).
392. Matak andel-andeleun. (Matak ngurangan kapercayaan, matak pikakeuheuleun).
393. Matak balik aseupan. (Teu bisa nyangu).
394. Matak muringkak bulu punduk. (Matak murinding bulu punduk, keueung).
395. Matak pabalik létah. (Paméré nu dipénta deui).
396. Matak pajauh huma. (Matak teu silih pikanyaah, tara silih béré rejeki jeug
dulur atawa baraya lantaran paséa).
397. Matak ibur salelembur. (Matak geunjleung jadi carita dimana-mana).
398. Maung malang. (Jalma nu jadi panghalang kana maksud batur).
399. Maung ompong, bedil kosong, karéta kosong. (Jelema nu boga komara tapi
geus teu nyekel kakawasaan).
400. Melengkung umbul-umbulna, ngerab-ngerab bandérana. (Ngagambarkeun
iring-iringan atawa kaayaan di tempat pésta).
401. Méméh emal, emél heula. (Méméh urang mahugi naon-naon ka pamajikan,
kudu neundeun omong heula).
402. Ménak luar jéro. (Turunan ménak tur mulya haté).
403. Mending waléh batan léwéh. (Mending wakca tibatan matak gering pikir).
404. Méré langir kalieun. (Méré barang atawa méré duit anu kudu ditagih heula
ti batur bari bisa aya mamalana).
405. Meubeut meulit. (Nyarékan bari mamawa kasalahan jelema séjén).
406. Meunang kopi pait. (Digelendeng atawa dicarékan ku dunungan).
407. Meungpeun carang. (Api-api teu nyaho atawa api-api teu katénjo padahal
mah kuduna jadi urusan).
408. Meungpeung teugeu harianeun (Embung pisan tutulung ka batur nu keur
susah atawa loba kabutuh)
409. Miceun batok meunang coet. (Miceun nu goreng ku.lantaran hayang
meunang anu alus, tapi tungtungna meunang nu goreng deui bae).
410. Meupeus keuyang. (Ngabudalkeun kakeuheul ka nu teu tuah teu dosa sabab
ka nu boga kasalahanana mah teu wani).
411. Miceun beungeut. (Ngalieus lantaran ijid atawa ngéwa).
412. Midemit élmu sajati. (Ngawuruk élmu luhung lain pikeun jalma réa).
413. Midua mikir. (Teu satia dina urusan cinta).
414. Milih-milih rabi mindah-mindah rasa. (Ganti pamajikan sugan leuwih
ngarepok).
415. Milu jabung tumalapung. (Milu nyarita dina pasamoan bari rumasa lain
layakna ngan kulantaran kapaksa).
416. Mipit teu amit, ngala teu ménta. (Maok, puak-paok).
417. Misah badan, misah nyawa. (Teu sarua, béda sagala rupana).
418. Miyuni hayam kabiri, kuméok méméh dipacok. (Euweuh kawani, jejerih).
419. Miyuni hui kamayung. (Teu payaan, katodél saeutik ngambek).
420. Miyuni hurang, tai ka hulu-hulu. (Kacida bodona).
421. Moal ceurik ménta eusi. (Sanajan wadah gedé, lain hayang dibéré loba).
422. Moal ditarajéan. (Teu sieun).
423. Moal jauh laukna. (Moal hésé piuntungennana).
424. Moal mundur satunjang béas. (Teu sieunan, teu gimir saeutik-eutik acan).
425. Moal néangan jurig teu kadeuleu. (Moal nyangka ka saha-saha deui nu boga
dosana lantaran geus teg ka si anu).
426. Mucuk eurih. (Laléncop kawas pucuk eurih).
427. Mukti wibawa. (Hirup senang sarta pada ngambeuan, pada ngahormat).
428. Mulangkeun panyiraman. (Mikahayang nu lain-lain anu cénah dipikahayang
ku indungna waktu keur nyiram ku manéhna).
429. Mugprugkeun tai kanjut. (Kariaan leuwih gedé ti biasa lantaran ku ijiran
moal rék kariaan deui).
430. Muriang teu kawayaan. (Asa muriang lantaran kaédanan).
431. Mustika pagulingan. (Putri atawa wanita geulis pisan).
Post a Comment